short stories about zero and infinity

Book Stories

Ο Ι.Χ. άνθρωπος και οι υποθαλάσσιες αρτηρίες του – Η Ταχύτητα

Ο Ι.Χ. άνθρωπος και οι υποθαλάσσιες αρτηρίες του

Σημειώσεις για την αυτοκίνηση

ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΣ

Εκδόσεις των Ξένων

Αδιάφορος για τους αποκλεισμούς που επιβάλλει η ταχύτητα που χειρίζεται, ανυποψίαστος για τον χαρακτήρα της πανηγυρικής συμμετοχής του στην παρέλαση των αυτοκινήτων, ο οδηγός αδυνατεί να αποστασιοποιηθεί από τη μέθη της διαρκούς κίνησης και να αντικρίσει τα αποτελέσματα της κυριαρχίας του. Το ιδιωτικό αυτοκίνητο αισθητικοποιεί τη βία, την υπεροχή, την αρρενωπότητα, την απαξία στο πεδίο της καθημερινότητας.
Ο Ι.Χ. άνθρωπος και οι υποθαλάσσιες αρτηρίες του εξετάζει την αδηφάγο φαντασμαγορία της αυτοκίνησης, τον πανικό της ταχύτητας, τα συσσωρευμένα φετίχ της κυκλοφορίας. Το αυτοκίνητο, εμπόρευμα-πρότυπο του εικοστού αιώνα και αντικείμενο ποικίλων επενδύσεων της ψυχικής οικονομίας, εξακολουθεί να δομεί την καπιταλιστική καθημερινότητα και να εκπαιδεύει σε μια πολεμική -και χαρακτηριστικά αρρενωπή- σχέση με τον χώρο και τον χρόνο.
Αυτές οι πυκνές, βιωματικές σημειώσεις υιοθετούν το βηματισμό της περιπλάνησης. Επανέρχονται από διαφορετικές οδούς σε ορισμένους κόμβους, και συχνά ανακαλούν άλλους πλανήτες που πέρασαν από εκεί. Έχουν στη γλώσσα τους τη μεταλλική γεύση άσκοπων καταστροφών.

 

 

ix_cover_front

 

Η Ταχύτητα

Από τις καθολικές καλόγριες που συνελήφθησαν να τρέχουν με 180 χλμ/ώ επειδή είχαν ανησυχήσει για το κάταγμα που υπέστη στον καρπό του δεξιού του χεριού ο πάπας, μέχρι τον υπουργό δημόσιας τάξης που διέσχισε με το ιδιωτικό του αυτοκίνητο τη μισή Ελλάδα τρέχοντας με ιλιγγιώδη ταχύτητα, όταν ενημερώθηκε για την ταυτοποίηση στοιχείων που αφορούσαν μέλος “τρομοκρατικής” οργάνωσης, κανείς δεν φαίνεται να έχει πειστεί για την επικινδυνότητα της υπέρβασης των ορίων ταχύτητας.

Ο καθένας θεωρεί δικαίωμά του να εξαιρεθεί από την τήρηση των συγκεκριμένων ορίων προβάλλοντας τον δικό του ιερό σκοπό.Τα μηνύματα που απευθύνονται στον οδηγό δεν φαίνονται ιδιαίτερα πειστικά. Διαμορφώσεις του οδοστρώματος και ρυθμίσεις που περιορίζουν το ίδιο το όχημα αποδεικνύονται περισσότερο αποτελεσματικές.

Στο περιβάλλον των πόλεων, όταν η ταχύτητα των οχημάτων ξεπερνά τα 30 χλμ/ώ, δημιουργούνται αξεπέραστα προβλήματα. Η αίσθηση αλληλεπίδρασης του οδηγού με το περιβάλλον χάνεται, οι συγκρούσεις οχημάτων που κινούνται μ’ αυτή την ταχύτητα αγγίζουν τα όρια της παθητικής τους ασφάλειας.

Η κριτική που ασκήθηκε τη δεκαετία του 1960 στην προβληματική ασφάλεια των αυτοκινήτων δημιούργησε μια παράδοξη κατάσταση. Η αύξηση των μηχανισμών ασφαλείας μεταφράστηκε σε πιο ριψοκίνδυνες συμπεριφορές, με αποτέλεσμα μεγαλύτερη επικινδυνότητα για τους «εξωτερικούς χρήστες» του αυτοκινήτου. Τα ασφαλή αυτοκίνητα κυριάρχησαν στο δρόμο έναντι των πεζών, απολαμβάνοντας μεγαλύτερη ταχύτητα και ελευθερία κίνησης. Η κουλτούρα της ασφάλειας οδήγησε στην κυριαρχία του ΙΧ.

«Ό,τι υποτίθεται ότι γεννά περισσότερο κίνδυνο, γεννά περισσότερη ασφάλεια και ό,τι γεννά περισσότερη ασφάλεια, γεννά στην πραγματικότητα περισσότερο κίνδυνο… Κάθε μέτρο ασφαλείας που δεν είναι “περιοριστικό” αφ’ εαυτού γίνεται αντιληπτό από τους οδηγούς σαν μια ευκαιρία για να αυξήσουν την ταχύτητα, οπότε η πιθανότητα καθαρού κινδύνου αυξάνεται».

«Όταν με κάποιο μέτρο οδικής ασφάλειας ο χρήστης αντιλαμβάνεται μια μείωση του κινδύνου, τείνει ν’ αλλάξει τη συμπεριφορά του, αυξάνοντας τις ριψοκίνδυνες αποφάσεις και τις πιθανότητες να προκληθούν περισσότερα ατυχήματα».

Η ελευθερία του αυτοκινήτου επιτυγχάνεται εις βάρος της ελευθερίας των άλλων· αποφεύγονται κάποια ατυχήματα αποκλείοντας άλλους χρήστες της οδού να εισέλθουν στους δρόμους. Κάθε μέτρο που αυξάνει την ασφάλεια των οδηγών αυξάνει και την επιθυμία τους για ταχύτητα· μειώνεται η αίσθηση του κινδύνου για τους οδηγούς αλλά αυξάνεται ο πραγματικός κίνδυνος για πεζούς και ποδηλάτες οι οποίοι μετατρέπονται σε παθητικούς χρήστες της κίνησης του αυτοκινήτου.

Αποτύπωμα της ταχύτητας, το απολίθωμα αυτής της κίνησης είναι οι τροχαίες συγκρούσεις. Η πρόσκρουση της αυτοκινητικής ταχύτητας στον ανθρώπινο χρόνο: η ολόδική μας Πομπηία.

Στα «τροχαία ατυχήματα» αναπαράγονται οι έμφυτες ανεπάρκειες της κίνησης του αυτοκινήτου· ως αιτίες τους αναγνωρίζονται όλα τα στοιχεία που συνθέτουν τη φαντασμαγορία του αυτοκινήτου.

Τα κείμενα για την οδική ασφάλεια καταλήγουν σε ευχολόγια και αναμασήματα μέτρων ήδη εφαρμοσμένων, γιατί οι συγκρούσεις γίνονται αντιληπτές μέσα από το πρίσμα της κυριαρχίας του αυτοκινήτου.

Των τροχαίων συγκρούσεων τα αίτια ανάγονται στην κατάσταση του δικτύου, του οχήματος και της επιτήρησης της κίνησης. Αντί όμως τα ίδια τα αίτια να αναγνωριστούν ως οι εγγενώς προβληματικοί λειτουργικοί μηχανισμοί της αυτοκίνησης και να οδηγηθούμε στην αμφισβήτηση του αυτοκινήτου, κρίνεται σκόπιμη η επανεπένδυση στους ίδιους αυτούς μηχανισμούς για τη βελτίωσή τους. Και ενώ έχουν υποτίθεται εντοπιστεί τα αίτιά τους, η πτωτική τάση των συγκρούσεων φαίνεται να αγγίζει ένα όριο. Θα είναι η σκιά που θα συνοδεύει την κυκλοφορία, οι παράπλευρες απώλειες του πολέμου της αυτοκίνησης.

Οι θάνατοι της αυτοκίνησης έχουν χάσει την ανεμελιά τους. Ο διασπασμένος άνθρωπος αδυνατεί να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις μιας πολύωρης, προσεκτικής και συνετής οδήγησης, παρά μόνο με υπέρογκες επενδύσεις προσανατολισμένες στην “κανονικότητα” του κυκλοφοριακού σκηνικού.

Η κουλτούρα της ασφάλειας πασχίζει με θεσμοθέτηση «ημερών χωρίς αυτοκίνητο» και «ευγένειας στο δρόμο» να πείσει για τη δυνατότητα εφαρμογής της «συνεργατικής» οδήγησης. Είναι αντιφατικό να επικαλείσαι την κοινωνική συνείδηση των χρηστών ενός μέσου που χαρακτηρίζεται από την αυτιστική ιδιωτικότητά του.

Η προκλητική συμπεριφορά και η αμέλεια είναι χαρακτηριστικά του σύγχρονου καταναλωτή. Η χρήση κινητού τηλεφώνου και η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ αντικατοπτρίζουν την αίσθηση του ζεστού ιδιωτικού χώρου που υπόσχεται η χρήση του αυτοκινήτου. Λατρεύοντας τη δύναμη της μηχανής παραβιάζονται σημάνσεις και όρια ταχύτητας.

Η σύγκρουση τείνει να γίνει θανατηφόρα όσο αυξάνεται η ταχύτητα· οι μηχανισμοί παθητικής ασφάλειας των οχημάτων αδυνατούν να παρακολουθήσουν την “πρόοδο” της ταχύτητας. Στο σύνολό τους οι τροχαίες συγκρούσεις μπορούν να θεωρηθούν ατυχήματα της αυτοκίνησης. Σαν βραχυκυκλώματα της ροής της κυκλοφορίας προδίδουν τις αντοχές του δικτύου.Η ασφάλεια είναι το άλλοθι της αγωνιστικής οδήγησης.

Βιαστικά καταχωρήθηκαν σαν μηχανοκίνητος αθλητισμός οι αγώνες ταχύτητας που θεσμοθετήθηκαν απλά και μόνο για να τραβήξουν την προσοχή των καταναλωτών και να ενθαρρυνθεί η πώληση ΙΧ. Σ’ αυτό το πεδίο δοκιμών της αυτοκινητοβιομηχανίας, που παραμένει το τελευταίο προπύργιο του αποκλειστικά αρσενικού αθλητισμού, το όχημα είναι επιτέλους μόνο κυρίαρχο και ελεύθερο να τηρήσει τις υποσχέσεις της ταχύτητάς του. Τα «ατυχήματα» των αγωνιστικών οχημάτων είναι βασικό στοιχείο του θεάματος που προσφέρεται.

Κανείς δεν θα αναρωτηθεί πόσο βοηθά την υπόθεση της oδικής ασφάλειας η δημοτικότητα που γνωρίζει ο μηχανοκίνητος αθλητισμός. Παρ’ όλα αυτά, οι συγκοινωνιολόγοι αναζητούν τη λύση
στους «μηχανισμούς αποφυγής σύγκρουσης των ακρίδων».

«Η οδήγηση… και μάλιστα η γρήγορη… πριμοδοτεί μια υπερβατικής τάξεως κιναισθητική εμπειρία του χωροχρόνου και μέσω της αίσθησης καταλήγει σε μια ολική (και με έντονες απόκρυφες διαστάσεις) συμμετοχή στον κόσμο… Το να πάμε παντού και το να πηγαίνουμε γρήγορα, δύο συνθήματα ενός πολιτισμού που αναζητά την πανταχού παρουσία, την αθανασία και που λατρεύει την ταχύτητα… Όπως αναφέρει ο Βιριλιό, είμαστε οι άγνωστοι στρατιώτες της δικτατορίας της κίνησης, κάτι που δεν συνεπάγεται μόνο την εξάλειψη της απόστασης, αλλά και την εκμηδένιση του χρόνου και την εγκαθίδρυση μιας αέναης κατάστασης εκτάκτου ανάγκης». Η ταχύτητα είναι ένα μοντάζ του τοπίου της πραγματικότητας· ο οδηγός αποστασιοποιείται από την καταστροφή που προκαλεί, με έναν τρόπο που θυμίζει τους πιλότους των βομβαρδιστικών.Ο Μπουγκάτι είχε δηλώσει: «Εγώ δεν φτιάχνω αυτοκίνητα για να σταματούν, τα φτιάχνω για να τρέχουν».

Το αυτοκίνητο κινείται στο δρόμο καρκινωματικά – επεκτείνεται ανεξέλεγκτα και απεριόριστα. Στη διάδοση της θρησκείας του ΙΧ το φρένο είναι μια ανίερη κατάσταση. Ο αριθμητής του κλάσματος έχει αυτονομηθεί· η ταχύτητα εμφανίζεται σαν ακέραιος αριθμός. «Ο θρίαμβος του ανοδικού χιλιομετροδείκτη κατευνάζει τελετουργικά τον φόβο του διωκόμενου».

Στα «παγιδεύματα των ανθρώπων» το σώμα εξαφανίζεται στη δίνη της ταχύτητας.

«Η ταχύτητα είναι δημιουργός αμιγών αντικειμένων, είναι η ίδια ένα αμιγές αντικείμενο, εφόσον σβήνει το έδαφος και τις εδαφικές αναφορές, εφόσον ανεβαίνει τη ροή του χρόνου για να τον εκμηδενίσει, εφόσον πηγαίνει γρηγορότερα από την ίδια της την αιτία και ανεβαίνει το ρεύμα για να την αφανίσει.

Η ταχύτητα είναι ο θρίαμβος του αποτελέσματος επί της αιτίας, ο θρίαμβος του στιγμιαίου επί του χρόνου ως βάθους, ο θρίαμβος της επιφάνειας και της αμιγούς αντικειμενοσύνης επί του βάθους της επιθυμίας…

Θρίαμβος της λήθης επί της μνήμης, μέθη απολίτιστη, αμνησιακή… Το να πηγαίνει κανείς με το αυτοκίνητο δημιουργεί ένα είδος αοράτου, διαφάνειας, εγκαρσιότητας των πραγμάτων μέσω του κενού.

Είναι ένα είδος αυτοκτονίας σε αργή κίνηση, μέσω της εξάντλησης των μορφών, η οποία αποτελεί απολαυστική μορφή της εξαφάνισής τους…

Η ταχύτητα δεν είναι παρά η μυητική του κενού».

Εγκαθιδρύεται μια διαφορετική σχέση με τον κόσμο που χαρακτηρίζεται από την «“καταστροφή” της συνήθους αντίληψης των πραγμάτων».

Ο δρόμος γίνεται ο μη τόπος για την κυκλοφορία του πιο κατασταλαγμένου προϊόντος του καιρού μας.

———————————–

το πιο πάνω κείμενο είναι ένα απόσπασμα από το βιβλίο:

“O IX άνθρωπος και οι υποθαλάσσιες αρτηρίες του – Κώστας Δημητρίου” – Εκδόσεις των Ξένων


Υστερνία

Η υπόθεση του Ταξιδιού είναι κοινή σε όλους

“αυτό είναι το νόημα του ταξιδιού, να παραδίδεται στην κίνηση…” – photo by Nikos Papafilippou – Greece

Η υπόθεση του Ταξιδιού είναι κοινή σε όλους

Είτε πας να βρεις την γυναίκα με τα χρυσά μαλλιά που μια τρίχα της έφερε ο άνεμος στον πύργο σου, είτε φεύγεις νοσταλγώντας χώρες μυθικές, είτε ζητάς πλούτο, είτε επιχειρείς να δεις με το φως της εξερεύνησης, χώρες, ηπείρους ολόκληρες βυθισμένες στο σκότος κι ανοίγεσαι στον Ωκεανό γυρεύοντας καινούρια οδό, με τόλμη, με τρεις φτωχές καραβέλες και δοκιμάζεις τον κατατρεγμό και την ζήλια ύστερα από την σχετική υλική επιτυχία σου. Έχεις έναν πάντα σκοπό. Την συνάντηση με το θαύμα, που πέρα από κάθε ταλαιπωρία και εκμηδένιση του ιδιωτικού σχήματος, σου επιτρέπει να δεις την αιωνιότητα από αντίκρυ. Αυτό είναι το νόημα του ταξιδιού, να παραδίδεται στην κίνηση, να ξεχνά την έννοια του χώρου εν’ ονόματι του χρόνου που τον αφήνει να κυλά πλάι του, τον χρόνο να τον αστοχεί πίσω του διασχίζοντας μπροστά του ολοένα και καινούριες εκτάσεις.

Το ταξίδι διδάσκει στον άσωτο νέο το μέγεθος της ζωής.

εις μνήμην Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη 1908-1993 μ.Χ.

ΥΣΤΕΡΝΙΑ

“Να μην χαρίζεσαι στην οικογένεια ή σε ότι αγαπάς στενά. Να διαλέγεις την μοναξιά που θα σε μάθει να αγαπάς τον καθένα.
Να στηριχθείς στη μοναξιά, όπως η πόρνη ακουμπάει στο νταβατζή της για να εξασφαλισθεί επειδή δίδεται στους πάντες.
Τα όρια τότε θολώνουν και δεν υπάρχει το καλό και το κακό, μόνο η κίνηση.”

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

---

το κείμενο, είναι μια εκλογή από κείμενα του Νίκου Γ. Πεντζίκη που έκανε ο φίλος Β.Π. ,
που με στοργή και αγωνία, μαζεύει γραπτά φίλων και εκδίδει το Μηνολόγιο

η φωτογραφία είναι του, αγαπημένου φωτογράφου και φίλου, Νίκου Παπαφιλίππου,
που μια ολόκληρη βραδιά μου διηγούνταν τη δύναμη (αυτής) της φωτογραφίας

 –

δεν έχω λόγια για τη μουσική, μα και την οπτική, αφήγηση  του ταξιδιού,
απ’ τον συνθέτη Ezio Bosso

 

τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη

μου τον γνώρισε ένας καθηγητής της σχολής μου και φίλος του, λίγο πριν τον θάνατό του,

μια συνάντηση που μου πρόσφερε αναγκαίες επιβεβαιώσεις και μελλοντικές εκκινήσεις

worldcity


Francisco Ferrer: Ούτε ανταμοιβή, ούτε τιμωρία

Πιο κάτω παρατίθεται το 10ο κεφάλαιο απ’ το βιβλίο του Francisco Ferrer “The origin and ideals of the Modern School” . σε ελεύθερη μετάφραση απ’ τον κύκλο αυτομόρφωσης του El Paso. Στο κείμενο αυτό, με άξονα εκείνο που ο Φερρέρ όρισε ως Ορθολογική Εκπαίδευση, εξηγείται το γιατί απορρίπτεται στο σύνολο της τόσο η πρακτική των δημοσίων εξετάσεων καθώς και εκείνης του συστήματος αξιολόγησης των μαθητών.

Η παρούσα δημοσίευση εντάσσεται σε μια ανίχνευση, κάτω από τον τίτλο “Ελευθεριακή Εκπαίδευση”, των προτάσεων που υπήρξαν ή που αυτή τη στιγμή επιχειρούνται διεθνώς, για τη διαμόρφωση μιας ελευθεριακής παιδείας που αναζητεί την απελευθέρωση της γνώσης.

Ferrer, Francisco (1913). The Origins and Ideals of the Modern School.
μετάφραση από τα Ισπανικά στα Αγγλικά: Joseph McCabe, σελίδες 55-59, London Watts & Co.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10.
ΟΥΤΕ ΑΝΤΑΜΟΙΒΗ ΟΥΤΕ ΤΙΜΩΡΙΑ

H ορθολογική εκπαίδευση (rational education) είναι πάνω απ’ όλα ένας τρόπος άμυνας απέναντι στο λάθος και την άγνοια. Το να αγνοείς την αλήθεια και να δέχεσαι παραλογισμούς, είναι δυστυχώς συνηθισμένο φαινόμενο στην κοινωνία˙ σε αυτό οφείλουμε το διαχωρισμό σε κοινωνικές τάξεις και το διαρκή ανταγωνισμό συμφερόντων. Έχοντας δεχθεί και κάνει πράξη την κοινή εκπαίδευση αγοριών και κοριτσιών, φτωχών και πλούσιων -έχοντας δηλαδή ξεκινήσει από την αρχή της αλληλεγγύης και της ανισότητας- δεν είμαστε προετοιμασμένοι για τη δημιουργία μίας νέας ανισότητας. Έτσι στο Μοντέρνο Σχολείο δεν θα υπάρχουν ούτε ανταμοιβές ούτε τιμωρίες˙ δεν θα υπάρχουν εξετάσεις για να φουσκώνουν τα μυαλά μερικών παιδιών με το βαθμό «άριστα», να δώσουν σε άλλους τον κοινότυπο τίτλο «καλά» και να κάνουν άλλους δυστυχισμένους με μία συνείδηση ανικανότητας και αποτυχίας.

Αυτά τα στοιχεία των υπαρχόντων επίσημων και θρησκευτικών σχολείων, που συμφωνούν με το συντηρητικό περιβάλλον και τους στόχους του, δεν μπορούν για τους λόγους που έχω αναφέρει να γίνουν δεκτά στο Μοντέρνο Σχολείο. Επειδή δεν μορφώνουμε για ένα συγκεκριμένο σκοπό, δεν μπορούμε να ορίσουμε την ικανότητα ή την ανικανότητα ενός παιδιού. Όταν διδάσκουμε φυσικές επιστήμες ή τέχνη ή εμπόριο ή κάποιο αντικείμενο που χρειάζεται ειδικές συνθήκες, μία εξέταση μπορεί να είναι χρήσιμη και ίσως υπάρχει κάποιος λόγος για να δοθεί κάποιο πτυχίο ή να το αρνηθεί κανείς. Αυτό ούτε το επιβεβαιώνω ούτε το αρνούμαι. Αλλά στο Μοντέρνο Σχολείο δεν υπάρχει τέτοια εξειδίκευση. Χαρακτηριστικό του σχολείου, που το ξεχωρίζουν ακόμα και από άλλα που ίσως θεωρούνται προοδευτικά, είναι ότι σε αυτό οι πτυχές ενός παιδιού θα αναπτυχθούν ελεύθερα χωρίς να υπαχθούν σε κάποιο δόγμα ούτε καν στις πεποιθήσεις των δασκάλων και του ιδρυτή του σχολείου. Κάθε μαθητής θα φύγει από το σχολείο και θα πάει στην κοινωνική ζωή με την ικανότητα να ορίζει τον εαυτό του και να κατευθύνει τη ζωή του σε όλα τα πράγματα.

Έτσι εάν εμποδιζόμασταν να δίνουμε βραβεία δεν θα μπορούσαμε να βάζουμε τιμωρίες και κανείς δεν θα ονειρευόταν κάτι τέτοιο στο σχολείο μας εάν η ιδέα δεν είχε προταθεί από τους έξω. Μερικές φορές έρχονται σε μένα γονείς με την παροιμιώδη έκφραση στα χείλη τους «τα γράμματα μαθαίνονται με αίμα» (Letters go in with blood) και παρακαλάνε να τιμωρήσω τα παιδιά τους. Άλλοι γονείς γοητεμένοι από το ταλέντο του παιδιού τους θέλουν να το δουν να διακρίνεται σε εξετάσεις και να κερδίζει μετάλλια. Aρνηθήκαμε να δεχτούμε τόσο την τιμωρία όσο και τα έπαθλα και ξαποστείλαμε τους γονείς. Αν κάποιο παιδί επιδείκνυε ιδιαίτερα χαρίσματα, επιμέλεια, τεμπελιά ή κακή συμπεριφορά του δείχναμε την ανάγκη της συναίνεσης με την ευημερία του -ή τη δυστυχία της έλλειψής της- και ο δάσκαλος μπορεί να μιλούσε στα παιδιά σχετικά με αυτό το θέμα. Τίποτα παραπάνω δεν γινόταν και οι γονείς σιγά σιγά συμφιλιώνονταν με το σύστημα του σχολείου, αν και πολλές φορές τα ίδια τα παιδιά τους τούς διόρθωναν στα λάθη και τις προκαταλήψεις τους.

Bέβαια οι παλιές προκαταλήψεις επανέρχονταν διαρκώς και είδα ότι έπρεπε να επαναλάβω τα επιχειρήματά μου στους γονείς των νέων μαθητών. Έγραψα λοιπόν το εξής άρθρο στο Bulletin:

Oι συμβατικές εξετάσεις που συνηθίσαμε να βλέπουμε να γίνονται στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς και που οι πατεράδες μας τις θεωρούσαν τόσο σημαντικές, δεν έφεραν κανένα αποτέλεσμα. Κι αν έφεραν ήταν αρνητικό. Aυτές οι λειτουργίες και οι συνοδευόμενες τελετουργίες φαίνεται πως καθιερώθηκαν με μόνο σκοπό να ικανοποιήσουν τη ματαιοδοξία των γονιών και τα εγωιστικά συμφέροντα πολλών δασκάλων και για να βασανίζουν τα παιδιά πριν τις εξετάσεις και να τα αρρωσταίνουν μετά. Kάθε πατέρας θέλει να παρουσιάζεται το παιδί του σε κοινό σαν ένα από τα παιδιά θαύματα του κολεγίου και το κοιτάζει με περηφάνια σαν να είναι ένα σπουδαγμένο άτομο σε μινιατούρα. Δεν αντιλαμβάνεται ότι για ένα δεκαπενθήμερο το παιδί υφίσταται φοβερά βασανιστήρια. Oπως φαίνονται τα πράγματα εξωτερικά, δεν φαίνεται αυτό το βασανιστήριο, αφού ούτε μια γρατσουνιά δεν είναι ορατή στο δέρμα…
H άγνοια του γονιού σχετικά με τη φυσική διάθεση του παιδιού και η φαυλότητα της πράξης του να το βάλει σε άσχημες συνθήκες έτσι ώστε τεχνηέντως να διεγερθούν οι διανοητικές του δυνάμεις, ειδικά στη σφαίρα της μνήμης, εμποδίζουν το γονιό απ το να δει, ότι αυτή η μέθοδος κατάταξης μπορεί, όπως έχει συμβεί σε πολλές περιπτώσεις, να οδηγήσει σε αρρώστια και σε ηθικό αν όχι φυσικό θάνατο του παιδιού.
Aπό τη άλλη πλευρά η πλειοψηφία των δασκάλων, που αναμασούν στερεότυπα αντί να είναι ηθικοί πατεράδες των μαθητών τους, ενδιαφέρονται για τις εξετάσεις για προσωπικό συμφέρον και για οικονομικό όφελος. Στόχος τους είναι να αποδείξουν στους γονείς και το κοινό ότι το παιδί με τη δική τους καθοδήγηση έμαθε πολλά, η γνώση του αυξήθηκε σε ποσότητα και ποιότητα περισσότερο απ ότι θα περίμενε κανείς σ αυτά τα τρυφερά χρόνια και μάλιστα στο τόσο σύντομο διάστημα που ο δάσκαλος το έχει στα χέρια του.Oι δάσκαλοι εκτός από αυτή τη αξιολύπητη ματαιοδοξία που ικανοποιείται σε βάρος της ηθικής και φυσικής ζωής των παιδιών, αγωνιούν να εισπράξουν κομπλιμέντα από τους γονείς και το υπόλοιπο ακροατήριο, που δεν γνωρίζει τίποτα για τη πραγματική κατάσταση των πραγμάτων, σαν ένα είδος διαφήμισης του γοήτρου του συγκεκριμένου σχολείου.
Mε λίγα λόγια είμαστε αντίθετοι με δημόσιες εξετάσεις. Στο σχολείο μας κάθε τι πρέπει να γίνεται προς όφελος του μαθητή. Κάθε τι που δεν οδηγεί σε αυτό το σκοπό θα πρέπει να αποκλείεται από το φυσικό πνεύμα της θετικής εκπαίδευσης. Oι εξετάσεις δεν κάνουν καλό και βλάπτουν πολύ το παιδί. Eκτός από την αρρώστια που ήδη αναφέρθηκε ότι προκαλούν, υποφέρει το νευρικό σύστημα του παιδιού και ένα είδος προσωρινής παράλυσης πλήττει τη συνείδησή του λόγω του ανήθικου χαρακτήρα της εξέτασης. Ματαιοδοξία προκαλείται σε όσους πετύχουν καλά αποτελέσματα, φθόνος και ταπείνωση παρεμποδίζουν την ομαλή ανάπτυξη όσων αποτύχουν και σε όλους διαχέεται το μικρόβιο που οδηγεί σε εγωισμό.Σε μια κατοπινή έκδοση του Bulletin χρειάστηκε να επανέλθω με τα εξής:
Λαμβάνουμε συχνά επιστολές από Εργατικές Εκπαιδευτικές Ενώσεις (Workers’ Educational Societies) και από Republican Fraternities που ζητάνε οι δάσκαλοι να σωφρονίζουν τους μαθητές στο σχολείο μας. Eμείς αηδιάζουμε όταν στις εκδρομές μας συναντάμε υλικές αποδείξεις αυτού του αιτήματος: έχουμε δει παιδιά στα γόνατα και σε άλλες στάσεις τιμωρίας.
Aυτές οι παράλογες και αταβιστικές πρακτικές πρέπει να εξαφανιστούν. H μοντέρνα παιδαγωγική συνολικά τις απαξιώνει. Oι δάσκαλοι του Μοντέρνου Σχολείου και αυτοί που ζητούν συστάσεις για να δουλέψουν σε άλλα παρόμοια, θα πρέπει να αποφεύγουν κάθε ηθική ή υλική τιμωρία, με την κύρωση μάλιστα να απορριφθούν για πάντα ως ακατάλληλοι. Επιπλήξεις, ανυπομονησία και θυμός θα πρέπει να εξαφανιστούν, μαζί με τον αρχαίο τίτλο «κύριε» (master). Στα ελεύθερα σχολεία όλα θα πρέπει να σχετίζονται με τη ειρήνη, τη χαρά και την αδελφότητα. Πιστεύουμε ότι αυτό είναι επαρκές ώστε να μπει ένα τέλος σε αυτές τις πρακτικές που είναι αταίριαστες με ανθρώπους που το μοναδικό τους ιδανικό είναι η εκπαίδευση μιας γενιάς που πρόκειται να εγκαθιδρύσει μια συντροφική, αρμονική και δίκαιη κοινωνία.

Emma Goldman: Η ζωή του Francisco Ferrer και το μοντέρνο σχολείο

Emma Goldman: Η ζωή του Francisco Ferrer και το μοντέρνο σχολείο1

Η παρούσα δημοσίευση εντάσσεται σε μια ανίχνευση, κάτω από τον τίτλο “Ελευθεριακή Εκπαίδευση”, των προτάσεων που υπήρξαν ή που αυτή τη στιγμή επιχειρούνται διεθνώς, για τη διαμόρφωση μιας ελευθεριακής παιδείας που αναζητεί την απελευθέρωση της γνώσης.

Ο χωρισμός των παραγράφων γίνεται για λόγους ανάγνωσης και δεν υπάρχει στο πρωτότυπο κειμενο της Emma Goldman, ούτε και στη μετάφραση του Δημήτρη Κωνσταντίνου.

______________________

Μετάφραση: Δημήτρης Κωνσταντίνου
Περιοδικό: Νυκτεγερσία, Μάιος 2010
Πηγή: Αναρχείο

______________________
Η εμπειρία κατέληξε να θεωρείται το καλύτερο σχολείο της ζωής. Ο άνδρας ή η γυναίκα που δεν μαθαίνει τα απαραίτητα πράγματα στο σχολείο αυτό αντιμετωπίζεται ως τούβλο.  Ωστόσο είναι παράξενο που ενώ τα επίσημα ιδρύματα επαναλαμβάνουν διαρκώς τα ίδια λάθη, ενώ δεν μαθαίνουν τίποτε από την εμπειρία της ζωής, εμείς συνεχίζουμε να τα υποστηρίζουμε.

Στη Βαρκελώνη έζησε και εργάστηκε ένας άνδρας ονόματι Francisco Ferrer. Υπήρξε δάσκαλος των παιδιών, γνωστός και αγαπητός στους ανθρώπους. Έξω από την Ισπανία, μόνο οι λίγοι καλλιεργημένοι γνώριζαν το έργο του. Για τον πολύ κόσμο αυτός ο δάσκαλος δεν υπήρχε.

Την 1η Σεπτεμβρίου 1909, η ισπανική κυβέρνηση –κατ’ εντολή της Καθολικής Εκκλησίας– συνέλαβε τον Φρανσίσκο Φερέρ. Στις 13 Οκτωβρίου, μετά από μια παρωδία δίκης, φυλακίστηκε στα μπουντρούμια της φυλακής Montjuich («Λόφος των Εβραίων» στη Βαρκελώνη, Στμ), μέσα στους φρικαλέους τοίχους τόσων αναστεναγμών, και στη συνέχεια θανατώθηκε.

Αμέσως ο Φερέρ, ο άγνωστος δάσκαλος, απέκτησε παγκόσμια αίγλη, προκαλώντας την αγανάκτηση και την οργή όλου του πολιτισμένου κόσμου ενάντια στην πρόστυχη δολοφονία. Η θανάτωση του Φρανσίσκο Φερέρ δεν ήταν το πρώτο έγκλημα που διέπραξαν η ισπανική κυβέρνηση και η Καθολική Εκκλησία.

Η ιστορία των θεσμών αυτών είναι ένα μακρύ ποτάμι φωτιάς και αίματος. Ωστόσο, δεν έχουν μάθει από την εμπειρία τους ούτε έχουν συνειδητοποιήσει ότι κάθε αδύνατος άνθρωπος που φονεύεται από την Εκκλησία και το Κράτος μετατρέπεται σταδιακά σε πανίσχυρο γίγαντα, που θα ελευθερώσει κάποια μέρα την ανθρωπότητα από τα θανατηφόρα δεσμά τους.

Ο Φρανσίσκο Φερέρ γεννήθηκε το 1859 από φτωχούς γονείς. Ήταν καθολικοί και σκόπευαν να αναθρέψουν το γιο τους με την ίδια πίστη. Δεν γνώριζαν ότι το αγόρι εκείνο θα γινόταν ο προάγγελος μιας σπουδαίας αλήθειας, ότι η σκέψη του θα αρνιόταν να ακολουθήσει την πεπατημένη.

Από μικρή ηλικία, ο Φερέρ ξεκίνησε να αμφισβητεί την πίστη των γονιών του. Ζήτησε να μάθει πώς γίνεται ο Θεός που του μιλούσε για καλοσύνη και αγάπη να καταστρέφει τον ύπνο των αθώων παιδιών με τρομακτικές απειλές μαρτυρίων, βασάνων και κόλασης. Με το ανήσυχο και διερευνητικό μυαλό του δεν του πήρε πολύ χρόνο ν’ ανακαλύψει την αποκρουστικότητα εκείνου του μαύρου τέρατος, της Καθολικής Εκκλησίας. Δεν σκόπευε να την ανεχθεί.

Ο Φρανσίσκο Φερέρ δεν ήταν μόνο αμφισβητίας, ερευνητής της αλήθειας· ήταν και επαναστάτης. Το πνεύμα του εξεγέρθηκε αγανακτισμένο ενάντια στο άκαμπτο καθεστώς της χώρας του και, όταν μια ομάδα επαναστατών με πρωτεργάτη το γενναίο στρατηγό Villacampa, επιτέθηκε στο καθεστώς εκείνο υψώνοντας τη σημαία του ρεπουμπλικανικού ιδεώδους, κανείς δεν πολέμησε με περισσότερη φλόγα από το νεαρό Φρανσίσκο Φερέρ. Το ρεπουμπλικανικό ιδεώδες: Ελπίζω να μην το μπερδέψει κανείς με τον ρεπουμπλικανισμό στις ΗΠΑ.

Παρά τις διαφωνίες που έχω, ως αναρχική, με τους ρεπουμπλικάνους των λατινικών χωρών, γνωρίζω ότι ξεπερνούν κατά πολύ αυτό το διεφθαρμένο και αντιδραστικό κόμμα το οποίο στην Αμερική καταστρέφει κάθε ίχνος ελευθερίας και δικαιοσύνης. Αρκεί κάποιος να θυμηθεί τον Mazzini, τον Garibaldi και τα επιτεύγματα άλλων, για να συνειδητοποιήσει ότι οι προσπάθειές τους κατευθύνονταν όχι μόνο ενάντια στο δεσποτισμό αλλά μερικώς και ενάντια στην Καθολική Εκκλησία, η οποία από τη γέννησή της υπήρξε εχθρός κάθε προόδου και φιλελευθερισμού.

Στην Αμερική ισχύει ακριβώς το αντίθετο. Ο ρεπουμπλικανισμός υπερασπίζεται τα κατεστημένα προνόμια, τον ιμπεριαλισμό, τη διαφθορά, την εξόντωση κάθε ίχνους ελευθερίας. Το ιδεώδες του είναι η γλοιώδης, δουλοπρεπής ευπρέπεια ενός McKinley και η κτηνώδης αλαζονεία ενός Roosevelt.

Οι ισπανοί ρεπουμπλικάνοι επαναστάτες νικήθηκαν. Για να σπάσουν οι βράχοι αιώνων, για να αποκεφαλιστούν τα κεφάλια αυτής της Λερναίας Ύδρας, της Καθολικής Εκκλησίας και του ισπανικού θρόνου, απαιτούνται περισσότερες από μία γενναία προσπάθεια. Η σύλληψη, η δίκη και η τιμωρία ακολούθησαν μετά την ηρωική προσπάθεια της μικρής ομάδας. Εκείνοι που κατάφεραν να γλιτώσουν από την αστυνομία έπρεπε να δραπετεύσουν σε ξένες χώρες για να είναι ασφαλείς. Ένας απ’ αυτούς ήταν και ο Φρανσίσκο Φερέρ. Διέφυγε στη Γαλλία.

Πώς ανέπνευσε η ψυχή του στην καινούρια χώρα! Η Γαλλία, το λίκνο της ελευθερίας, των ιδεών και της δράσης. Το Παρίσι, το πάντα νέο, παθιασμένο Παρίσι με την έντονη ζωή, μετά το σκοτάδι της δικής του καθυστερημένης χώρας, πόση έμπνευση πρέπει να του χάρισε! Τόσες ευκαιρίες, τι δοξασμένη τύχη για ένα νεαρό ιδεολόγο! Ο Φρανσίσκο Φερέρ δεν έχασε χρόνο. Σαν πεινασμένος βούτηξε στα διάφορα ελευθεριακά κινήματα, συνάντησε ανθρώπους όλων των ειδών, έμαθε, ρούφηξε σαν σφουγγάρι και ωρίμασε.

Κατά την παραμονή του εκεί, είδε σε λειτουργία το Μοντέρνο Σχολείο, το οποίο θα έπαιζε αργότερα τόσο σημαντικό και μοιραίο ρόλο στη ζωή του.

Ίδρυση Μοντέρνου Σχολείου απ’ τη Louise Michel στη Μονμάρτη (Παρίσι – Γαλλία)

Το Μοντέρνο Σχολείο στη Γαλλία ιδρύθηκε πολύ πριν τον Φερέρ. Η εμπνεύστριά του, παρά τη μικρή της εμβέλεια, ήταν εκείνη η γλυκιά, πνευματώδης Louise Michel. Συνειδητά ή ασυνείδητα, η δικιά μας σπουδαία Louise κατάλαβε πολλά χρόνια πριν ότι το μέλλον ανήκει στη νέα γενιά· ότι αν δεν σώσουμε τους νέους από το ίδρυμα αυτό που καταστρέφει το μυαλό και την ψυχή τους, το αστικό σχολείο, οι συμφορές της κοινωνίας θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Ίσως να σκέφτηκε, σαν τον Ίψεν, ότι η ατμόσφαιρα πλημμύρησε με φαντάσματα, ότι οι ενήλικες έχουν πάρα πολλές προκαταλήψεις να ξεπεράσουν. Μόλις καταφέρουν να γλιτώσουν από τη θανατηφόρα αγκαλιά του ενός στοιχειού, ιδού! πέφτουν στα χέρια ενενήντα εννιά άλλων στοιχειών. Γι’ αυτό, μόνο ελάχιστοι φτάνουν στην κορυφή της πλήρους αναμόρφωσης.

Το παιδί, ωστόσο, δεν έχει παραδόσεις να ξεπεράσει. Το μυαλό του δεν είναι φορτωμένο με παγιωμένες ιδέες, η καρδιά του δεν έχει παγώσει ακόμη με ταξικούς και κοινωνικούς διαχωρισμούς. Το παιδί είναι για το δάσκαλο ό,τι ο πηλός για τον γλύπτη. Το αν ο κόσμος θα χαρεί ένα έργο τέχνης ή μια άθλια απομίμηση, εξαρτάται κατά πολύ από τη δημιουργική δύναμη του δασκάλου.

Η Louise ήταν ιδιαίτερα προικισμένη να δίνει στις ψυχές των παιδιών αυτά που λαχταρούν. Δεν ήταν άλλωστε η ίδια φτιαγμένη από το υλικό των παιδιών, τόσο γλυκιά και τρυφερή, ανεπιτήδευτη και γενναιόδωρη; Η ψυχή της Louise έπαιρνε φωτιά σε κάθε κοινωνική αδικία. Βρισκόταν μόνιμα στην πρώτη γραμμή του αγώνα που έδινε ο λαός του Παρισιού, όταν επαναστατούσε για κάποιο λόγο, και τη φυλάκισαν για τη σπουδαία στοργή που έδειχνε στους καταπιεσμένους. Το μικρό σχολείο στη Μονμάρτη δεν υπήρχε πια. Ωστόσο, ο σπόρος φυτεύτηκε και έδωσε καρπούς σε πολλές πόλεις της Γαλλίας.

Ίδρυση Μοντέρνου Σχολείου στο Cempuis (Γαλλία) απ’ τον Paul Robin

Το σημαντικότερο εγχείρημα δημιουργίας ενός Μοντέρνου Σχολείου ήταν εκείνο που πραγματοποίησε ένας σπουδαίος άντρας, ο Paul Robin. Μαζί με λίγους φίλους ίδρυσε ένα μεγάλο σχολείο στο Cempuis, ένα όμορφο μέρος κοντά στο Παρίσι. Ο Paul Robin στόχευε σε ένα υψηλότερο ιδανικό από την εφαρμογή απλώς μοντέρνων ιδεών στην εκπαίδευση. Ήθελε να αποδείξει με πραγματικά γεγονότα ότι η αστική αντίληψη της κληρονομικότητας δεν είναι τίποτε άλλο από μια δικαιολογία που σκοπό έχει να απαλλάξει την κοινωνία από την ευθύνη των φρικτών εγκλημάτων της σε βάρος των νέων. Ο ισχυρισμός ότι το παιδί πρέπει να υποφέρει για τις αμαρτίες των γονέων του, ότι πρέπει να παραμείνει στη φτώχεια και την αθλιότητα, ότι πρέπει όταν μεγαλώσει να γίνει μεθύστακας ή εγκληματίας, απλώς επειδή οι γονείς του δεν του κληροδότησαν τίποτε άλλο, ήταν πολύ βλακώδης για την καλοσυνάτη ψυχή του Paul Robin.

Αυτός υποστήριζε ότι εκτός από το ρόλο που μπορεί να παίζει η κληρονομικότητα, υπάρχουν άλλοι παράγοντες εξίσου σπουδαίοι, αν όχι σπουδαιότεροι, που μπορούν και στο τέλος πετυχαίνουν να ξεριζώσουν ή να ελαχιστοποιήσουν τις συνέπειες της κληρονομικότητας. Το κατάλληλο οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον, η ανάσα και η ελευθερία της φύσης, η υγιεινή άσκηση, η αγάπη και η συμπόνια και, πάνω απ’ όλα, μια βαθιά κατανόηση των αναγκών του παιδιού – όλα αυτά διαγράφουν το απάνθρωπο, άδικο και εγκληματικό στίγμα που επιβάλλει η κοινωνία σε αθώα παιδιά. […]

Το Cempuis ακολουθήθηκε από ένα μεγάλο αριθμό άλλων εκπαιδευτικών προσπαθειών, όπως εκείνη της Madelaine Vernet, μιας χαρισματικής συγγραφέως και ποιήτριας, που έγραψε το l’Amour Libre, κι εκείνη του Sebastian Faure που δημιούργησε το La Ruche, το οποίο επισκέφτηκα όταν ήμουν στο Παρίσι το 1907. […]

Το ρεύμα των Μοντέρνων Σχολείων και ο Francisco Ferrer

Ο Φρανσίσκο Φερέρ ακολούθησε αυτό το τεράστιο ρεύμα Μοντέρνων Σχολείων. Είδε τις δυνατότητές του, όχι μόνο θεωρητικά αλλά και στην εφαρμογή του στην καθημερινότητα. Συνειδητοποίησε ότι η Ισπανία, πιο πολύ από κάθε άλλη χώρα, είχε ανάγκη από τέτοια σχολεία, αν ήθελε να γλιτώσει από το διπλό ζυγό του παπά και του στρατιώτη. Αν αναλογιστούμε ότι ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα της Ισπανίας βρίσκεται στα χέρια της Καθολικής Εκκλησίας και αν σκεφτούμε επιπλέον την τακτική των Καθολικών «να ενσταλάζουν τον Καθολικισμό στο μυαλό του παιδιού, πριν ακόμη γίνει εννιά χρονών, καταστρέφοντας τη δυνατότητά του να γνωρίσει οποιαδήποτε άλλη ιδέα», θα καταλάβουμε τη σπουδαιότητα της αποστολής του Φερέρ να φέρει το φως στους συντοπίτες του. Πολύ σύντομα, η μοίρα τον βοήθησε να συνειδητοποιήσει τη σημασία του σκοπού του.

Η δεσποινίς Meunier, μια μαθήτρια του Φρανσίσκο Φερέρ που ήταν πλούσια, έδειξε ενδιαφέρον στην ιδέα του Μοντέρνου Σχολείου. Όταν πέθανε, άφησε στον Φερέρ μια αξιόλογη περιουσία και δώδεκα χιλιάδες φράγκα ετήσια δωρεά για το σχολείο. Λέγεται ότι οι άθλιες ψυχές δεν μπορούν παρά να κάνουν αξιοκαταφρόνητες σκέψεις. Αν είναι έτσι, οι ποταπές μέθοδοι της Καθολικής Εκκλησίας να σπιλώσουν την προσωπικότητα του Φερέρ, προκειμένου να δικαιολογήσουν το δικό τους απεχθές έγκλημα, μπορούν εύκολα να εξηγηθούν. Έτσι εξηγείται που η Καθολική Εκκλησία διέδωσε το ψέμα ότι ο Φερέρ χρησιμοποίησε τη γοητεία του για να βάλει στο χέρι τα χρήματα της δεσποινίδας Meunier.

Προσωπικά, πιστεύω ότι η σχέση οποιασδήποτε φύσης ενός άνδρα με μια γυναίκα είναι δική τους υπόθεση, ιερά δική τους. Γι’ αυτό δεν θα ξόδευα ούτε μια λέξη για το ζήτημα, αν δεν ήταν ένα από τα πιο απαίσια ψέματα που διαδόθηκαν για τον Φερέρ. Φυσικά, όσοι γνωρίζουν την αγνότητα των Καθολικών κληρικών θα καταλάβουν από πού πηγάζει αυτός ο προσβλητικός υπαινιγμός. Είδαν ποτέ οι Καθολικοί ιερείς τη γυναίκα σαν κάτι άλλο εκτός από αντικείμενο του σεξ; Τα ιστορικά στοιχεία και οι αποκαλύψεις από τα μοναστήρια με επιβεβαιώνουν σ’ αυτό. Πώς θα ήταν δυνατόν, λοιπόν, να κατανοήσουν τη συνεργασία ενός άνδρα και μιας γυναίκας που δεν πραγματοποιείται σε σεξουαλική βάση;

Στην πραγματικότητα, η δεσποινίς Meunier ήταν πολύ μεγαλύτερη από τον Φερέρ. Είχε περάσει τα παιδικά της χρόνια με έναν φιλάργυρο πατέρα και μια πειθήνια μητέρα, οπότε μπορούσε εύκολα να εκτιμήσει την αξία και την αναγκαιότητα της αγάπης και της χαράς για τα παιδιά. Πρέπει να κατάλαβε ότι ο Φρανσίσκο Φερέρ ήταν ένας πραγματικός δάσκαλος όχι για τυπικούς λόγους, αλλά επειδή είχε τέτοιο χάρισμα. Εφοδιασμένος με την απαραίτητη γνώση, την εμπειρία και τα αναγκαία μέσα, μα πάνω απ’ όλα εμποτισμένος με πάθος για την αποστολή του, ο σύντροφός μας επέστρεψε στην Ισπανία κι εκεί έβαλε μπροστά το έργο της ζωής του.

Ίδρυση του Μοντέρνου Σχολείου απ’ τον Francisco Ferrer – Βαρκελώνη (Καταλωνία), 1901

Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1901, άνοιξε το πρώτο Μοντέρνο Σχολείο. Ο λαός της Βαρκελώνης το υποδέχτηκε με ενθουσιασμό και το υποστήριξε θερμά. Σε μια μικρή εναρκτήρια ομιλία ο Φερέρ κατέθεσε το πρόγραμμά του στους φίλους του. Ανέφερε:

«Δεν είμαι ομιλητής ούτε προπαγανδιστής ούτε αγωνιστής. Είμαι δάσκαλος· αγαπώ τα παιδιά πάνω απ’ όλα. Θεωρώ ότι τα καταλαβαίνω. Επιθυμώ η συνεισφορά μου στον αγώνα για την ελευθερία να είναι μια νέα γενιά προετοιμασμένη να ζήσει σε μια νέα περίοδο».

Οι φίλοι του τον προειδοποίησαν για τον κίνδυνο που διέτρεχε αντιμαχόμενος την Καθολική Εκκλησία. Γνώριζαν πού μπορούσε να φτάσει αυτή, προκειμένου να ξεφορτωθεί έναν εχθρό. Μα κι ο Φερέρ γνώριζε.

Οι διώξεις εναντίον του Ferrer απ’τη καθολική εκκλησία και το κράτος

Ωστόσο, όπως ο Brand2, πίστευε στο «όλα ή τίποτα». Δεν σκόπευε να οικοδομήσει το Μοντέρνο Σχολείο στο ίδιο παλιό ψέμα. Ήθελε να είναι ειλικρινής και τίμιος και ξεκάθαρος απέναντι στα παιδιά. Ο Φρανσίσκο Φερέρ ήταν πια δακτυλοδεικτούμενος. Από την πρώτη μέρα λειτουργίας του Σχολείου τον παρακολουθούσαν, αυτόν, το κτίριο του σχολείου και το μικρό του σπίτι στη Mangat. Τον παρακολουθούσαν διαρκώς, ακόμη κι όταν πήγε στη Γαλλία ή στην Αγγλία για να συμμετάσχει σε συσκέψεις με συναδέλφους. Ήταν ζήτημα χρόνου πότε θα έσφιγγε τη θηλιά ο αόρατος εχθρός.

Σχεδόν το πέτυχε το 1906, όταν κατηγορήθηκε ο Φερέρ για συμμετοχή στη δολοφονική απόπειρα εναντίον του Βασιλιά Αλφόνσο του 12ου. Τα τεκμήρια που αποδείκνυαν την αθωότητά του ήταν τόσο ισχυρά που υποχρέωσαν τα μαύρα κοράκια (τους Καθολικούς κληρικούς, Στμ.) να τον αφήσουν ελεύθερο, όχι για πολύ όμως. Περίμεναν. Πόση υπομονή μπορούν να κάνουν, όταν έχουν στήσει την παγίδα τους για να πιάσουν το θύμα!

Αντιμιλιταριστική εξέγερση στην Ισπανία – η Βαρκελώνη στα χέρια των κατοίκων, 25 Ιουλίου 1901

Η στιγμή έφτασε τελικά κατά τη διάρκεια της αντιμιλιταριστικής εξέγερσης τον Ιούλιο του 1909 στην Ισπανία. Μάταια θα ψάξει κάποιος τα χρονικά της ιστορίας των επαναστάσεων για να βρει πιο σπουδαία λαϊκή διαμαρτυρία ενάντια στο μιλιταρισμό. Οι Ισπανοί, που υπέφεραν το ζυγό του στρατού για αιώνες, δεν άντεξαν άλλο. Αρνήθηκαν να συμμετέχουν σε ακόμη μία ανούσια σφαγή. Δεν έβρισκαν κανένα λόγο να βοηθήσουν την αυταρχική κυβέρνηση να υποτάξει και να καταπιέσει ένα μικρό λαό που αγωνιζόταν για την ανεξαρτησία του, όπως έκαναν οι γενναίοι Riffs3. Όχι, δεν θα σήκωναν τα όπλα εναντίον τους.[…]

Σύλληψη, φυλάκιση, δίκη και καταδίκη του Ferrer σε θάνατο

Ο Φρανσίσκο Φερέρ συνελήφθη την πρώτη Σεπτεμβρίου 1909. Μέχρι την 1η Οκτωβρίου οι φίλοι και σύντροφοί του δεν ήξεραν ακόμη τι του είχε συμβεί. Εκείνη την ημέρα, η εφημερίδα L’Humanité έλαβε μια επιστολή από την οποία μαθεύτηκαν τα πάντα για τη δίκη-παρωδία.

Την επόμενη μέρα, ο φίλος του Soledad Villafranca έλαβε το ακόλουθο γράμμα:

«Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας· ξέρεις ότι είμαι εντελώς αθώος. Σήμερα είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος και χαρούμενος. Είναι η πρώτη φορά που μπορώ να σου γράψω και η πρώτη φορά, μετά τη σύλληψή μου, που μπορώ να χαρώ τις ακτίνες του ήλιου οι οποίες πλημμυρίζουν το κελί μου από το παράθυρο. Γι’ αυτό πρέπει κι εσύ να είσαι χαρούμενος».

Πόσο λυπηρό ήταν που ο Φερέρ πίστευε, ακόμη και μέχρι τις 4 Οκτωβρίου, ότι δεν θα καταδικαστεί σε θάνατο! Ακόμη περισσότερο, πόσο λυπηρό ήταν που οι φίλοι και σύντροφοί του έκαναν για μια ακόμη φορά το τραγικό σφάλμα να νομίζουν ότι ο εχθρός είχε αίσθηση δικαιοσύνης. Πολλές φορές είχαν δείξει εμπιστοσύνη στις δικαστικές αρχές και το μόνο που κατάφεραν ήταν να δουν τους αδελφούς τους να δολοφονούνται μπροστά στα μάτια τους. Δεν οργανώθηκαν για να σώσουν τον Φερέρ ούτε διαμαρτυρήθηκαν· τίποτα. «Γιατί ήταν αδύνατο να καταδικαστεί ο Φερέρ; Ήταν αθώος». Ωστόσο, όλα ήταν δυνατά για την Καθολική Εκκλησία. Ήταν έμπειρη στις δολοπλοκίες και οι δίκες των εχθρών της ήταν οι χειρότερες παρωδίες απονομής δικαιοσύνης.

Στις 4 Οκτωβρίου, ο Φερέρ έστειλε την ακόλουθη επιστολή στην L’Humanite:

“Από τη Φυλακή, 4 Οκτωβρίου 1909.

Αγαπητοί μου Φίλοι, παρά την απόλυτη αθωότητά μου, ο εισαγγελέας απαίτησε να μου επιβληθεί η ποινή του θανάτου, με βάση τις καταγγελίες της αστυνομίας που με παρουσίαζαν ως τον ηγέτη των αναρχικών παγκοσμίως, εκείνον που καθοδηγεί τα εργατικά συνδικάτα της Γαλλίας, και με ενοχοποιούσαν για όλες τις συνομωσίες και όλες τις εξεγέρσεις παντού στον κόσμο, θεωρώντας ότι τα ταξίδια μου στο Λονδίνο και το Παρίσι δεν είχαν κανέναν άλλο σκοπό.

Με τέτοια αισχρά ψέματα προσπαθούν να με σκοτώσουν. Ο αγγελιοφόρος πρέπει να φύγει και δεν έχω χρόνο να γράψω περισσότερα. Όλα τα τεκμήρια που παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο από την αστυνομία δεν είναι τίποτα παραπάνω από έναν σωρό ψέματα και συκοφαντικές δυσφημίσεις. Δεν είχαν καμία απόδειξη εναντίον μου ότι είχα διαπράξει οτιδήποτε.”
Ferrer

Στις 13 Οκτωβρίου 1909, η καρδιά του Φερέρ, αυτή η τόσο γενναία, έντιμη και αφοσιωμένη καρδιά σταμάτησε να χτυπά. Αξιολύπητοι ανόητοι! Ο τελευταίος αγωνιώδης παλμός αυτής της καρδιάς έσβησε, αφού πρώτα μεταδόθηκε σε εκατοντάδες καρδιές του πολιτισμένου κόσμου, γιγαντωμένος σε τρομακτικό κεραυνό που ρίχνει την κατάρα του στους πρωταίτιους αυτού του φρικτού εγκλήματος. Δολοφόνοι με τις μαύρες φορεσιές και τις θεοσεβούμενες όψεις, θα σας αποδοθεί δικαιοσύνη!

Η κατασκευή του κατηγορητηρίου: “αθειστικά σχολεία και έντυπα, υποκίνηση εξέγερσης”

Συμμετείχε ο Φρανσίσκο Φερέρ στην αντιμιλιταριστική εξέγερση; Σύμφωνα με το πρώτο κατηγορητήριο, που εμφανίστηκε σε έγγραφο της Καθολικής Εκκλησίας στη Μαδρίτη, υπογεγραμμένο από τον Επίσκοπο και όλους τους ιεράρχες της Βαρκελώνης, δεν τέθηκε ζήτημα συμμετοχής. Η κατηγορία που απεύθυνε προς τον Φρανσίσκο Φερέρ ήταν ότι ίδρυσε αθεϊστικά σχολεία και εξέδιδε αθεϊστικά έντυπα. Ωστόσο, στον εικοστό αιώνα, οι άνθρωποι δεν στέλνονται στην πυρά, επειδή έχουν αθεϊστικές αντιλήψεις. Έπρεπε να επινοηθεί κάτι άλλο, έτσι κατέληξαν στην κατηγορία της υποκίνησης της εξέγερσης.

Κατά τη διάρκεια της διερεύνησης της υπόθεσης, δεν βρέθηκε καμία ξεκάθαρη απόδειξη που να συνδέει τον Φερέρ με την εξέγερση. Κι όμως, οι αρχές δεν χρειάζονταν αποδείξεις ούτε τις αποδέχονταν. Για σιγουριά, εμφάνισαν 72 μάρτυρες, των οποίων, όμως, η κατάθεση ήταν μόνο γραπτή. Δεν τους έφεραν ποτέ σε αντιπαράσταση με τον Φερέρ ούτε εκείνον μ’ αυτούς. Ήταν δυνατόν από ψυχολογική άποψη να συμμετείχε ο Φερέρ στην εξέγερση; Δεν το πιστεύω και αυτοί είναι οι λόγοι μου. Ο Φρανσίσκο Φερέρ δεν ήταν μόνο σπουδαίος δάσκαλος, αλλά ήταν αναμφισβήτητα και εξαιρετικά ικανός στην οργάνωση. Μέσα σε οχτώ χρόνια, μεταξύ 1901-1909, είχε φτιάξει στην Ισπανία 109 σχολεία και παρότρυνε τα φιλελεύθερα στοιχεία της χώρας του να φτιάξουν άλλα 308 σχολεία. Σε άμεση σχέση με την εκπαιδευτική του ασχολία, ο Φερέρ δημιούργησε και εξόπλισε ένα σύγχρονο τυπογραφείο, οργάνωσε μια ομάδα μεταφραστών και διακίνησε ευρέως 150 χιλιάδες αντίτυπα σύγχρονων επιστημονικών και κοινωνιολογικών έργων, χωρίς να ξεχνάμε τις τεράστιες ποσότητες άλλων ρασιοναλιστικών βιβλίων. Προφανώς, μόνο ένα μεθοδικό και αποτελεσματικό μυαλό θα μπορούσε να ολοκληρώσει ένα τέτοιο έργο.

Από την άλλη μεριά, είχε αποδειχτεί περίτρανα ότι η αντιμιλιταριστική εξέγερση δεν ήταν καθόλου οργανωμένη· ότι ξάφνιασε τους ίδιους τους ανθρώπους, όπως πολλά άλλα επαναστατικά κύματα στο παρελθόν. Ο λαός της Βαρκελώνης, για παράδειγμα, είχε τον έλεγχο της πόλης για τέσσερις μέρες και, σύμφωνα με τις μαρτυρίες επισκεπτών, ποτέ πριν δεν είχε επικρατήσει περισσότερη τάξη και ειρήνη. Φυσικά, ο λαός ήταν ελάχιστα προετοιμασμένος και γι’ αυτό, όταν έφτασε η ώρα, δεν ήξερε τι να κάνει. Απ’ αυτήν την άποψη, θύμιζαν το λαό του Παρισιού κατά τη διάρκεια της Κομμούνας το 1871. Κι εκείνοι ήταν απροετοίμαστοι. Ενώ πεινούσαν, προστάτευαν τις αποθήκες που ήταν γεμάτες με αγαθά. Φρουρούσαν την Τράπεζα της Γαλλίας, όπου διατηρούσε τα κλεμμένα της λεφτά η μπουρζουαζία. Αλλά και οι εργάτες της Βαρκελώνης προστάτευαν τα λάφυρα των αφεντικών τους.

Πόσο λυπηρή είναι η αφέλεια των υποτακτικών; Πόσο φοβερά τραγική! Αλλά και πάλι, δεν σφυρηλατήθηκαν τα δεσμά τους τόσο βαθιά στο είναι τους, ώστε, ακόμη κι αν μπορούσαν, να μην τα έσπαζαν; Το δέος προς την εξουσία, το νόμο και την ιδιωτική ιδιοκτησία, που φυτεύτηκε βαθιά μες την ψυχή τους, πώς να το ξεφορτωθούν χωρίς προετοιμασία και σχέδιο;

Μπορεί κάποιος να σκεφτεί, έστω και για ένα δευτερόλεπτο, ότι ένας άνθρωπος σαν τον Φερέρ θα εμπλεκόταν σε μια τέτοια αυθόρμητη και ανοργάνωτη προσπάθεια; Δεν θα προέβλεπε αυτός ότι η εξέγερση θα καταλήξει σε τραγωδία, σε μια οδυνηρή ήττα για το λαό; Και δεν ήταν πιο πιθανό, αν συμμετείχε ο Φερέρ, αυτός ο έμπειρος οργανωτής, να είχε οργανώσει αυτή την προσπάθεια στην εντέλεια; Ακόμη και χωρίς άλλες αποδείξεις, αυτό και μόνο ήταν αρκετό για να απαλλάξει τον Φρανσίσκο Φερέρ από τις κατηγορίες.

Υπάρχουν, όμως, κι άλλες αποδείξεις εξίσου πειστικές. Ακριβώς την ημέρα της εξέγερσης, την 25η Ιουλίου, ο Φερέρ είχε συγκαλέσει μια σύσκεψη των καθηγητών και των μελών της Ένωσης Ορθολογικής Εκπαίδευσης (League of Rational Education). Έπρεπε να προγραμματίσουν τις εργασίες τους για το φθινόπωρο και ειδικότερα για τη δημοσίευση των σπουδαίων βιβλίων του Elisée Reclus L’Homme et la Terre και του Πιοτρ Κροπότκιν Great French Revolution. Ήταν λογικό ή αληθοφανές να καλέσει ο Φερέρ εν ψυχρώ, ενώ γνώριζε για την εξέγερση και συμμετείχε σ’ αυτήν, τους φίλους και συναδέλφους του στη Βαρκελώνη, την ημέρα που ήξερε ότι θα κινδύνευαν οι ζωές τους; Σίγουρα, μόνο το εγκληματικό, δόλιο μυαλό ενός ιησουίτη θα μπορούσε να κατηγορήσει κάποιον για τέτοιο προμελετημένο φόνο.

Ο Φρανσίσκο Φερέρ είδε το έργο της ζωής του να καταστρέφεται· είχε να χάσει τα πάντα και τίποτα να αποκομίσει, εκτός από συμφορά και πόνο, στην περίπτωση που βοηθούσε στην εξέγερση. Όχι ότι αμφισβητούσε το δίκαιο της οργής των ανθρώπων· αλλά το έργο του, η φιλοδοξία του, η ίδια του η φύση είχε άλλο σκοπό. Μάταιες είναι οι λυσσασμένες προσπάθειες της Καθολικής Εκκλησίας, τα ψέματά της, οι ανακρίβειές της και οι συκοφαντίες της. Στην αφυπνισμένη συνείδηση των ανθρώπων παραμένει καταδικασμένη για τη διάπραξη ενός ακόμη αποκρουστικού εγκλήματος, όπως έκανε τόσες φορές στο παρελθόν.

Διέσπειρε ο Φερέρ αντιμιλιταριστικές ιδέες και ίδασκε στα παιδιά να μισούν τον Θεό και του πλουσίους;

Ο Φρανσίσκο Φερέρ κατηγορείται ότι δίδασκε στα παιδιά τις πιο φρικιαστικές ιδέες –να μισούν το Θεό, για παράδειγμα. Τι τρόμος! Ο Φρανσίσκο Φερέρ δεν πίστευε στην ύπαρξη του Θεού. Γιατί να διδάξει στα παιδιά να μισούν κάτι που δεν υπάρχει; Δεν είναι πιο πιθανό να πήγε τα παιδιά στην ανοιχτή φύση, να τους έδειξε τη μεγαλοπρέπεια του ηλιοβασιλέματος, την ομορφιά του έναστρου ουρανού, την επιβλητικότητα των βουνών και της θάλασσας; Να τους εξήγησε με το δικό του απλό και άμεσο τρόπο το νόμο της ανάπτυξης, της εξέλιξης και της συσχέτισης όλων των μορφών ζωής; Με τον τρόπο αυτό θα καθιστούσε για πάντα αδύνατο να ριζώσουν στα μυαλά των παιδιών οι δηλητηριώδεις σπόροι της Καθολικής Εκκλησίας.

Ορισμένοι έλεγαν ότι ο Φερέρ προετοίμαζε τα παιδιά να πολεμήσουν τους πλουσίους. Ιστορίες φαντασμάτων, που λένε οι γιαγιάδες. Δεν ήταν πιο πιθανό να τα εκπαίδευε να ανακουφίζουν τους φτωχούς; Να τα δίδασκε τον εξευτελισμό, την εξαχρείωση και τη φρίκη της φτώχειας, που είναι διαστροφή και όχι αρετή; Να τα δίδασκε την αξιοπρέπεια και τη σημασία όλων των δημιουργικών προσπαθειών, οι οποίες από μόνες τους συντηρούν τη ζωή και χτίζουν προσωπικότητες; Δεν είναι αυτός ο καλύτερος και πιο αποτελεσματικός τρόπος για να διατρανωθεί η απόλυτη αχρηστία του παρασιτισμού και η ζημιά που προκαλεί;

Τέλος, ο Φερέρ κατηγορήθηκε ότι υπονόμευε το στρατό διασπείροντας αντιμιλιταριστικές ιδέες. Αλήθεια; Μάλλον πρέπει να συμμεριζόταν την άποψη του Τολστόι ότι ο πόλεμος είναι νομιμοποιημένη σφαγή, ότι υποθάλπει το μίσος και την υπεροψία, ότι κατατρώει την καρδιά των ανθρώπων και τους μετατρέπει σε λυσσασμένους μανιακούς.

Ωστόσο, έχουμε τις κουβέντες του ίδιου του Φερέρ σχετικά με τη σύγχρονη εκπαίδευση:

«Θα ήθελα οι αναγνώστες να προσέξουν ιδιαίτερα αυτή τη σκέψη: Όλη η αξία της εκπαίδευσης έγκειται στο σεβασμό της σωματικής, διανοητικής και ηθικής βούλησης του παιδιού. Όπως στην επιστήμη καμία θεωρία δεν γίνεται αποδεκτή χωρίς αποδείξεις, έτσι και η εκπαίδευση δεν είναι αληθινή, αν δεν είναι απαλλαγμένη απ’ όλους τους δογματισμούς, έτσι ώστε να αφήνει το παιδί το ίδιο να βρίσκει το δρόμο του και να βάζει όρια στα μέσα που χρησιμοποιεί για να πετύχει τους στόχους του. Τελικά, δεν υπάρχει ευκολότερο πράγμα από την παραβίαση αυτής της αρχής και τίποτα δυσκολότερο από το σεβασμό της. Η εκπαίδευση πάντα επιβάλλεται, παραβιάζει, περιορίζει· ο αληθινός εκπαιδευτικός είναι εκείνος που προστατεύει καλύτερα το παιδί από τις δικές του (του δασκάλου) αντιλήψεις και τις ιδιοτροπίες του· εκείνος που ενεργοποιεί και αξιοποιεί καλύτερα τις δυνατότητες του ίδιου του παιδιού.

Είμαστε σίγουροι ότι η εκπαίδευση του μέλλοντος θα βασίζεται εξ ολοκλήρου στον αυθορμητισμό. Προφανώς δεν μπορούμε ακόμη να το συνειδητοποιήσουμε, αλλά η εξέλιξη των μεθόδων κατανόησης των φαινομένων της ζωής και το γεγονός ότι κάθε βήμα προς την τελειότητα σημαίνει περαιτέρω κατάργηση των περιορισμών, όλα αυτά δείχνουν ότι έχουμε δίκιο να ελπίζουμε στην απελευθέρωση των παιδιών μέσω της επιστήμης. […]

Μια δοκιμή έχει γίνει ήδη, η οποία έδωσε εξαιρετικά αποτελέσματα. Μπορούμε να καταστρέψουμε όλα όσα στο σημερινό σχολείο ευθύνονται για τους καταναγκασμούς που επιβάλλονται, τις τεχνητές περιφράξεις με τις οποίες τα παιδιά χωρίζονται από τη φύση και τη ζωή, τη διανοητική και ηθική πειθαρχία που χρησιμοποιείται για να ενσταλάξει έτοιμες ιδέες μέσα τους τις αντιλήψεις που διαστρέφουν και εξοντώνουν τις φυσικές τάσεις. Χωρίς να φοβόμαστε ότι ξεγελούμε τον εαυτό μας, μπορούμε να αποκαταστήσουμε το παιδί στο περιβάλλον που το γοητεύει, στη φύση όπου θα έρθει σ’ επαφή με όλα όσα αγαπάει και όπου οι εμπειρίες και οι εντυπώσεις της ζωής θα αντικαταστήσουν τη δύστροπη εκμάθηση βιβλίων.

Ακόμη κι αν δεν κάναμε τίποτα παραπάνω απ’ αυτό, θα είχαμε προετοιμάσει σε μεγάλο ποσοστό το έργο της απελευθέρωσης του παιδιού. Σε τέτοιες συνθήκες μπορούμε ελεύθερα να εφαρμόσουμε τα δεδομένα της επιστήμης και της εργασίας πιο αποδοτικά. Γνωρίζω πολύ καλά ότι δεν μπορούμε να αντιληφτούμε όλα όσα μπορούμε να κάνουμε, ότι συχνά είμαστε αναγκασμένοι από έλλειψη γνώσης να εφαρμόσουμε ανεπιθύμητες μεθόδους· μια βεβαιότητα, όμως, θα μας δώσει δύναμη να συνεχίσουμε τις προσπάθειές μας: ότι ακόμη και χωρίς να πετύχουμε τους στόχους μας απόλυτα, θα έχουμε κάνει περισσότερα και καλύτερα πράγματα μέσω της ατελούς μας προσπάθειας απ’ όσα πετυχαίνει το σημερινό σχολείο. Προτιμώ τον ελεύθερο αυθορμητισμό ενός παιδιού που δεν γνωρίζει τίποτα, από τη γνώση και τη διανοητική παραμόρφωση ενός παιδιού που έχει υποστεί τη σημερινή  εκπαίδευση»4.

Η εναντίωση του Ferrer στην πειθαρχία και τον καταναγκασμό, πιο επικίνδυνη και πιο ισχυρή απ’ τα οδοφράγματα και τις βόμβες

Ακόμη κι αν οργάνωνε ο Φερέρ τις αναταραχές, αν πολεμούσε στα οδοφράγματα, αν εκτόξευε εκατό βόμβες, δεν θα ήταν τόσο επικίνδυνος για την Καθολική Εκκλησία και το δεσποτισμό, όσο με την εναντίωσή του στην πειθαρχία και τον καταναγκασμό. Η πειθαρχία και ο καταναγκασμός δεν κρύβονται πίσω απ’ όλα τα κακά του κόσμου αυτού; Δουλεία, υποταγή, φτώχεια, όλες οι συμφορές, όλες οι κοινωνικές ανισότητες απορρέουν από την πειθαρχία και τον καταναγκασμό.

Πράγματι, ο Φερέρ ήταν επικίνδυνος. Γι’ αυτό έπρεπε να πεθάνει στις 13 Οκτωβρίου 1909, στο μπουντρούμι του Montjuich. Κι όμως, ποιος τολμά να πει ότι ο θάνατός του ήταν μάταιος; Ας δούμε τη θυελλώδη έκρηξη της παγκόσμιας αγανάκτησης: στην Ιταλία ονομάστηκαν δρόμοι στη μνήμη του Φρανσίσκο Φερέρ, στο Βέλγιο δημιουργήθηκε κίνημα για την ανέγερση μνημείου, στη Γαλλία κλήθηκαν οι πιο σημαντικοί της άνθρωποι για να συνεχίσουν την παράδοση που άφησε πίσω του ο μάρτυρας, στην Αγγλία δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά η βιογραφία του, όλες οι χώρες ένωσαν τις δυνάμεις τους για να συνεχίσουν το έργο του, ακόμη και στην Αμερική, που είναι πάντοτε καθυστερημένη στις προοδευτικές ιδέες, δημιουργήθηκε η Ένωση Φρανσίσκο Φερέρ με σκοπό να δημοσιεύσει μια πλήρη βιογραφία του και να οργανώσει Μοντέρνα Σχολεία σ’ ολόκληρη τη χώρα –μπροστά σ’ αυτό το παγκόσμιο επαναστατικό κύμα, ποιος θα τολμούσε να πει ότι ο Φερέρ πέθανε μάταια;

Αυτός ο θάνατος στο Montjuich –πόσο δραματικός ήταν, πόσο επιβλητικός, πόσο συγκίνησε την ανθρώπινη ψυχή! Περήφανος και όρθιος, με τα μάτια της ψυχής του στραμμένα προς το φως, ο Φρανσίσκο Φερέρ δεν χρειαζόταν παπάδες για να του δώσουν κουράγιο ούτε καταράστηκε κανένα φάντασμα επειδή τον εγκατέλειψε. Η επίγνωση ότι οι εκτελεστές του αντιπροσώπευαν μια ετοιμοθάνατη εποχή και ότι η δική του ήταν η ζωντανή αλήθεια τού κράτησε συντροφιά στις τελευταίες ηρωικές στιγμές.

Μια ετοιμοθάνατη εποχή και μια ζωντανή αλήθεια. Οι ζωντανοί θάβουν τους πεθαμένους.

______________________

Μετάφραση: Δημήτρης Κωνσταντίνου

______________________

1 Emma Goldman’s Anarchism and Other Essays. 2η Έκδοση, New York & London: Mother Earth Publishing Association, 1911. σσ. 151-172.

2 Ο βασικός ήρωας του ομώνυμου θεατρικού έργου του Χένρικ Ίψεν (1866) που πίστευε στο «όλα ή τίποτα». Στμ.

3 Ο βερβερικός, μουσουλμανικός λαός που ζει στο El-Rif στο βόρειο Μαρόκο. Στμ

4 Mother Earth, Δεκέμβριος 1909.


Η ιστορία του σπαθιού, του δέντρου, της πέτρας και του νερού – υποδιοικητής Μάρκος

"Μπροστά στον καθρέφτη, ανάμεσα στον ήλιο της ανατολής και τον ήλιο της δύσης,
βρίσκεται το γλυκό χάδι του ήλιου του μεσονυκτίου.
Μια ανακούφιση που είναι πληγή.
Ένα νερό που είναι δίψα.
Μια συνάντηση που συνεχίζει να είναι αναζήτηση"

pedro valtierra  Indian women pushing a soldier in Chiapas, Mexico

“”Υπάρχουν φορές που πρέπει να παλέψουμε σαν να ήμασταν σπαθί ενάντια στο ζώο, υπάρχουν φορές που πρέπει να παλέψουμε σαν δέντρο απέναντι στην καταιγίδα, υπάρχουν φορές που πρέπει να παλέψουμε σαν πέτρα ενάντια στο χρόνο. Αλλά υπάρχουν φορές που πρέπει να παλέψουμε όπως το νερό απέναντι στο σπαθί, το δέντρο, την πέτρα.” – photo by Pedro Valtierra

Ταλανίζει την πίπα του ο γερο-Αντόνιο, Βασανίζει τις λέξεις και τους δίνει μορφή και νόημα..

Μιλά ο γερο-Αντόνιο, η. βροχή σταματά για να τον ακούσει,

το νερό και η σκοτεινιά κάνουν ένα διάλειμμα να ξεκουραστούν.
“Oi πιο μεγάλοι μας παππούδες αναγκάστηκαν να αντιμετωπίσουν τον ξένο που ήρθε να κατακτήσει αυτά τα χώματα. Ήρθε ο ξένος να μας επιβάλει άλλο τρόπο, άλλο λόγο, άλλη πίστη, άλλο θεό κι άλλη δικαιοσύνη.

Ήταν η δικαιοσύνη του μοναχά για να έχει εκείνος και να απογυμνώνει εμάς. Ήταν ο θεός του το χρυσάφι. Ήταν η πίστη του η υπεροχή του. Ήταν ο λόγος του το ψέμα. Ήταν ο τρόπος του η βιαιότητα.

Οι δικοί μας, οι πιο μεγάλοι πολεμιστές, αντιμετώπισαν εκείνους τους ξένους, έγιναν μεγάλες μάχες ανάμεσα στους ιθαγενείς αυτής της γης για να υπερασπίσουν τη γη από το χέρι του ξένου. Αλλά μεγάλη ήταν κι η δύναμη που έφερνε το ξένο χέρι. Μεγάλοι και τρανοί πολεμιστές έπεσαν στη μάχη και σκοτώθηκαν. OΙ μάχες συνεχίζονταν, λίγοι, ήταν πια οι πολεμιστές, κι οι γυναίκες και τα παιδιά έπαιρναν τα όπλα αυτών που έπεφταν.

” Συγκεντρώθηκαν τότε οι πιο σοφοί από τους παππούδες και διηγήθηκαν την ιστορία του σπαθιού, του δέντρου, της πέτρας και του νερού. Διηγήθηκαν ότι στους καιρούς τους πιο παλιούς κι εκεί στα βουνά, μαζεύτηκαν τα πράγματα που οι άνθρωποι είχαν για να δουλεύουν και να αμύνονται. Βρίσκονταν οι θεοί καταπώς συνήθιζαν, δηλαδή κοιμισμένοι ήταν, γιατί πολύ τεμπέληδες ήταν τότε οι θεοί, που δεν ήταν οι πρώτοι θεοί, οι πιο μεγάλοι, αυτοί που γέννησαν τον κόσμο. Κι ο άντρας κι η γυναίκα ξοδεύονταν στο σώμα και μεγάλωναν στην καρδιά, κάπου σε μια γωνιά του πρωινού. Σιωπή ήταν η νύχτα. Σιωπηλή ήταν γιατί ήξερε πως πολύ λίγο της απέμενε.

Τότε μίλησε το σπαθί. –“Ένα σπαθί τόσο”, διακόπτει την αφήγηση του ο γερο-Αντόνιο και παίρνει μια μεγάλη δίκοπη ματσέτα. Το φως της φωτιάς βγάζει μερικές αχτίδες, μόλις για μια στιγμή, κι έπειτα γίνεται σκιά. Συνεχίζει ο γερο-Αντόνιο:

“Τότε μίλησε το σπαθί και είπε:
“Εγώ είμαι το πιο δυνατό και μπορώ να τους καταστρέψω όλους. Η κόψη μου κόβει και δίνει εξουσία σ’ αυτόν που με κρατά και θάνατο σ’ αυτόν που με αντιμετωπίζει”.
“Ψέματα!” λέει το δέντρο. “Εγώ είμαι το πιο δυνατό, αντιστάθηκα στον άνεμο και στην πιο άγρια καταιγίδα”.
” Πάλεψαν το σπαθί και το δέντρο. Δυνατό και σκληρό έγινε το δέντρο κι αντιμετώπισε το σπαθί. Το σπαθί χτύπησε και ξαναχτύπησε μέχρι που έκοψε τον κορμό και γκρέμισε το δέντρο.

“Εγώ είμαι το πιο δυνατό” επανέλαβε το σπαθί.

“Ψέματα!” είπε η πέτρα. “Εγώ είμαι η πιο δυνατή γιατί είμαι σκληρή και αρχαία, είμαι βαριά καί συμπαγής”.
“Και πάλεψαν το σπαθί και η πέτρα. Σκληρή και στερεή έγινε η πέτρα κι αντιμετώπισε το σπαθί. Το σπαθί χτύπησε καί ξαναχτύπησε καί δεν μπόρεσε να καταστρέψει την πέτρα αλλά την έσπασε σε πολλά κομμάτια. Το σπαθί έμεινε χωρίς κόψη κι η πέτρα πολύ κομματιασμένη.

“Είναι ισοπαλία!” είπαν το σπαθί κι η πέτρα κι έκλαψαν κι οι δυο για την ανώφελη πάλη τους.

” Στο μεταξύ, υπήρχε και. το νερό του χειμάρρου που μονάχα παρακολουθούσε την πάλη και δεν έλεγε τίποτα. Το είδε το σπαθί κι είπε:

“Εσύ είσαι το πιο αδύνατο απ’ όλους μας! Τίποτα δεν μπορείς να κάνεις σε κανέναν. Είμαι πιο δυνατός από σένα!” και τινάχτηκε το σπαθί με μεγάλη δύναμη ενάντια στο νερό του χειμάρρου. Κι έγινε μεγάλη φασαρία και θόρυβος καί τρόμαξαν τα ψάρια αλλά το νερό δεν αντιστάθηκε στο χτύπημα του σπαθιού.
” Λίγο λίγο, χωρίς να πει τίποτα, το νερό ξαναπήρε την αρχική μορφή του, τύλιξε το σπαθί και συνέχισε το δρόμο του στο ποτάμι που θα το μετέφερε στο μεγάλο νερό που είχαν φτιάξει οί θεοί για να γιατρέψουν τη δίψα που είχαν.

” Πέρασε ο καιρός και το σπαθί στο νερό άρχισε να παλιώνει και να σκουριάζει, έχασε την κόψη του και τα ψάρια το πλησίαζαν χωρίς φόβο και το κορόιδευαν. Με πόνο αποσύρθηκε το σπαθί από το νερό του χειμάρρου. Χωρίς κόψη και νικημένο πια, διαμαρτυρήθηκε: “Είμαι πιο δυνατό από εκείνο, αλλά δεν μπορώ να του κάνω ζημιά, κι αυτό, χωρίς να παλέψει, με νίκησε”.

Πέρασε το ξημέρωμα κι ήρθε ο ήλιος να σηκώσει τον άντρα και τη γυναίκα που είχαν κουραστεί μαζί για να φτιάξουν νέους. Βρήκαν ο άντρας κι η γυναίκα το σπαθί σε μια σκοτεινή γωνιά, την πέτρα κομματιασμένη, το δέντρο κομμένο και το νερό του χειμάρρου να τραγουδάει…
” Τέλειωσαν οι παππούδες να διηγούνται την ιστορία του σπαθιού, του δέντρου, της πέτρας και του νερού και είπαν;

“Υπάρχουν φορές που πρέπει να παλέψουμε σαν να ήμασταν σπαθί ενάντια στο ζώο,

υπάρχουν φορές που πρέπει να παλέψουμε σαν δέντρο απέναντι στην καταιγίδα,

υπάρχουν φορές που πρέπει να παλέψουμε σαν πέτρα ενάντια στο χρόνο.

Αλλά υπάρχουν φορές που πρέπει να παλέψουμε όπως το νερό απέναντι στο σπαθί, το δέντρο, την πέτρα.

Αυτή είναι η ώρα να γίνουμε νερό και να συνεχίσουμε το δρόμο μας προς το ποτάμι που μας φέρνει στο μεγάλο νερό όπου γιατρεύουν τη δίψα τους οι μεγάλοι θεοί, οι πρώτοι, αυτοί που γέννησαν τον κόσμο.”

“Έτσι έκαναν οι παππούδες μας, είπε ο γερο-Αντόνιο. Αντιστάθηκαν όπως το νερό αντιστέκεται στα πιο άγρια χτυπήματα. ‘Έφτασε ο ξένος με τη δύναμη του, τρόμαξε τους αδύναμους, πίστεψε πως νίκησε και με τον καιρό πάλιωσε και σκούριασε. Κατέληξε ο ξένος σε μια γωνιά γεμάτος πόνο και χωρίς να καταλάβει γιατί, αν και νίκησε, ήταν χαμένος”.

Ο γερο-Αντόνιο ξανανάβει την πίπα και τα ξύλα της φωτιάς και προσθέτει:

“Έτσι νίκησαν οι πιο μεγάλοι και σοφοί παππούδες μας το μεγάλο πόλεμο με τον ξένο. Ο ξένος έφυγε. Εμείς εδώ είμαστε, όπως το νερό του χειμάρρου συνεχίζουμε να πορευόμαστε προς το ποτάμι που θα πρέπει να μας πάει στο μεγάλο νερό όπου γιατρεύουν τη δίψα τους οι πρώτοι, οι πιο μεγάλοι θεοί, αυτοί που γέννησαν τον κόσμο…”…

Έφυγε το ξημέρωμα και μαζί του έφυγε κι ο γερο-Αντόνιο. Εγώ συνέχισα το δρόμο του ήλιου, προς τη δύση, ακολουθώντας ένα χείμαρρο που στριφογυρνούσε ως το ποτάμι.

Μπροστά στον καθρέφτη, ανάμεσα στον ήλιο της ανατολής και τον ήλιο της δύσης,

βρίσκεται το γλυκό χάδι του ήλιου του μεσονυκτίου.

Μια ανακούφιση που είναι πληγή.

Ένα νερό που είναι δίψα.

Μια συνάντηση που συνεχίζει να είναι αναζήτηση…


Όπως το σπαθί του παραμυθιού του γερο-Αντόνιο, η κυβερνητική επίθεση του Φεβρουαρίου εισχώρησε χωρίς καμιά δυσκολία στις περιοχές των Ζαπατίστας.

Ισχυρό, εκ-θαμβωτικό, με όμορφη λαβή, το σπαθί της Εξουσίας χτύπησε την Ζαπατιστική Ζώνη.

Όπως το σπαθί της ιστορίας του γερο-Αντόνιο έκανε μεγάλο θόρυβο και φασαρία, όπως αυτό, τρόμαξε μερικά ψάρια.

Όπως στο παραμύθι του γερο-Αντόνιο,το χτύπημα του ήταν μεγάλο, δυνατό… και άχρηστο,

Όπως το σπαθί της ιστορίας του γερο-Αντόνιο, εξακολουθεί να είναι μέσα στο νερό, να σκουριάζει και να παλιώνει.

Το νερό;

Συνεχίζει το δρόμο του, τυλίγει το σπαθί και χωρίς να του δίνει σημασία, φτάνει μέχρι το ποτάμι που θα πρέπει να το πάει μέχρι το μεγάλο νερό όπου γιατρεύουν τη δίψα οι πρώτοι θεοί, οι μεγάλοι, αυτοί που γέννησαν τον κόσμο…

Η ιστορία του σπαθιού, του δέντρου, της πέτρας και του νερού είναι από το βιβλίο:

Ιστορίες του γερό Αντόνιο” του Κομαντάτε Μάρκος

εκδόσεις Ροές – μετάφραση Γιώργος Καρατζάς

ISBN: 960-283-169-3 Σελίδες: 151


Ιστορίες του γερο Αντόνιο – υποδιοικητής Μάρκος (“η συνείδηση της κοινότητας και το όπλο των λέξεων”)

subcomandante marcos  2003 Subcomandante Insurgente Marcos

“Ιστορίες του γερο-Αντόνιο” – υποδιοικητής Μάρκος,

Τι συμβαίνει όταν ο νεαρός διανοούμενος, που ήρθε από την πόλη στη ζούγκλα για να γίνει αντάρτης, συναντά τον σοφό Ινδιάνο γέροντα; Πού οδηγείται η μεξικανική επαναστατική αριστερά όταν αντί για «προλεταριάτο» ανακαλύπτει τους ιθαγενείς της Τσιάπας; Και πού βαδίζει ο Ζαπάτα, έχοντας γίνει ένα με τον Βοτάν, τον αρχαίο θεό των Μάγιας;

Οι ιστορίες αυτού του βιβλίου είναι σαν τα παλιά παραμύθια που αφηγείται ένας σοφός γέρος ή σαν τους πανάρχαιους μύθους των Μάγιας – ξεπήδησαν όμως από την πένα του πρώην πανεπιστημιακού καθηγητή Φιλοσοφίας και τωρινού «Υποδιοικητή» του αντάρτικου στρατού των Ζαπατίστας, του περίφημου Subcomandante Marcos. Ο αναγνώστης θα βρει σε αυτές ό,τι ο ίδιος επιθυμεί: στοιχεία μυθολογίας, φιλοσοφικές θέσεις, πολιτικά κείμενα, αλληγορίες πλασμένες με μαγευτική ευστροφία, αναμνήσεις απ’ το αντάρτικο ή, απλώς, κάποια παραμύθια από μια μακρινή χώρα…

O Subcomandante Marcos, κάνοντας οικονομία στις σφαίρες, βομβαρδίζει τον κόσμο με διηγήματα, παραμύθια, χιουμοριστικές αφηγήσεις και πολιτικούς λόγους που πολλές φορές μοιάζουν περισσότερο με ποιήματα.”

Subcomandante Marcos "Iστορίες του Γέρο Αντόνιο" - εκδόσεις ΡοέςΈτος έκδοσης: 2003
- τίτλος πρωτοτύπου: "Subcomandante Insurgente Marcos". MCRI Globalization and Autonomy 
-μετάφραση Γιώργος Καρατζάς
-

Στο πολύτιμο καταφύγιο του Pandoxeio.com διαβάσαμε (στον σύνδεσμο εδώ.. το πρωτότυπο κείμενο)  και αναδημοσιεύουμε τη παρουσίαση του βιβλίου, με τη σύμφωνη γνώμη του συγγραφέα του.

Η συνείδηση της κοινότητας και το όπλο των λέξεων

Μου δίδαξε ο γέρο – Αντόνιο πως κάποιος είναι τόσο μεγάλος όσο ο εχθρός που διάλεξε να παλέψει, κι ότι κάποιος είναι τόσο μικρός όσο μεγάλος είναι ο φόβος που τον διακατέχει. «Διάλεξε ένα μεγάλο εχθρό, κι αυτό θα σ’ αναγκάσει να μεγαλώσεις για να μπορέσεις να τον αντιμετωπίσεις. Μίκρυνε το φόβο σου, γιατί, αν μεγαλώσει, εσύ θα γίνεις μικρός» μου είπε ο γερο – Αντόνιο ένα βροχερό μαγιάτικο απόγευμα, την ώρα εκείνη που βασιλεύουν το ταμπάκο και το λόγος. Η κυβέρνηση τον τρέμει τον λαό του Μεξικού, γι’ αυτό έχει τόσους στρατιώτες και αστυνομικούς. Έχει ένα φόβο πολύ μεγάλο. Κατά συνέπεια, η ίδια είναι πολύ μικρή. Εμείς φοβόμαστε τη λήθη, που πάμε να τη μικρύνουμε με πόνο και αίμα. Γι’ αυτό είμαστε μεγάλοι. [σ. 79]

Ο Υποδιοικητής Μάρκος έχει διπλή ιδιότητα: είναι ο στρατιωτικός του αντάρτικου και ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του νεοζαπατιστικού κινήματος αλλά και ο επιφορτισμένος με την επικοινωνία των εξεγερμένων ιθαγενικών κοινοτήτων με τον έξω κόσμο. Η δεύτερη ιδιότητά του είναι η πιο γνωστή: αντί για σφαίρες – που παραμένουν πάντως σε ετοιμότητα – πυροβολεί με κείμενα, ποιήματα, διηγήματα, παραμύθια. Ο πρωτότυπος λόγος του συνδυάζει τα εκφραστικά μέσα των ιθαγενών, αγαπημένα του ποιήματα και στίχους τραγουδιών, κινηματογραφικές ατάκες, χιούμορ και αυτοσαρκασμό κ.ά. και οτιδήποτε άλλο κρίνεται κατάλληλο για να αποδώσει την πραγματικότητα των ιθαγενών και να κάνει γνωστά τα αιτήματά τους σε όλο τον κόσμο.

Ο Μάρκος χρησιμοποιεί κάθε μέσο για να φτάσει παντού η φωνή τους (βιβλία, περιοδικά, διαδίκτυο, τηλεόραση, ραδιόφωνο, τηλεφωνικές συνδέσεις με κινηματογράφους), μένοντας πιστός στον συμβολισμό της εικόνας: το πηλίκιο με τα κόκκινα αστέρια ως μακρά ιστορία του αντάρτικου, ο ασύρματος ως στρατιωτική οργάνωση, το παραδοσιακό κόκκινο μαντήλι ως χαρακτήρας ιθαγένειας, η μαύρη κουκούλα ως σήμα των Ζαπατίστας. Ύστερα από διάφορες τραγελαφικές «αποκαλύψεις» από τους απανταχού εχθρούς του, όσοι αγωνιούσαν μπορούν πλέον να πιστεύουν πως διαθέτουν τα πλήρη στοιχεία της ταυτότητάς του και να αναζητούν κρυμμένα μηνύματα στις ακαδημαϊκές του μελέτες. Η απάντησή του εξίσου γνωστή: Άκουσα ότι ανακάλυψαν κι άλλον Μάρκος, κι ότι είναι από το Ταμπίκο. Τουλάχιστον αυτός ο καινούργιος Υποδιοικητής Μάρκος είναι όμορφος; Γιατί τελευταία όλο κακάσχημους μου βάζουν και μου καταστρέφουν όλη τη γυναικεία αλληλογραφία.

Εννοείται πως οι έσχατες προσπάθειες απαξίωσής του βασίστηκαν στις γνωστές ταυτότητες, ξεχνώντας πως κρίνουν με βάση τη δική τους κομπλεξική απαρέσκεια και πως ο Μάρκος ακριβώς είναι όλες οι καταπιεσμένες μειονότητες. Ή, σύμφωνα με τα λόγια του: Σχετικά με όσα λέγονται για το αν ο Μάρκος είναι ομοφυλόφιλος: Ο Μάρκος είναι γκέι στο Σαν Φρανσίσκο, μαύρος στη Νότια Αφρική, Ασιάτης στην Ευρώπη, Παλαιστίνιος στο Ισραήλ, ροκάς στην πανεπιστημιούπολη, Εβραίος στη Γερμανία, συνήγορος του πολίτη στο Υπουργείο Άμυνας, φεμινιστής σε πολιτικά κόμματα, ειρηνιστής στο Βοσνίας, νοικοκυρά ένα Σάββατο βράδυ σε οποιαδήποτε γειτονιά οποιασδήποτε πόλης οποιουδήποτε Μεξικού, γυναίκα μόνη στο μετρό μετά τις δέκα το βράδυ, γιατρός χωρίς ιατρείο, Ζαπατίστα του Νοτιοανατολικού Μεξικού…[σ. 13 – 14, αλιευμένη επιλογή μεταξύ πολλών ανάλογων διπόλων»].

Κάθε μια από τις Ιστορίες αποτελεί μέρος κάποιου από τα ανακοινωθέντα του EZLN [Εθνοαπελευθερωτικού Ζαπατιστικού Στρατού], που αρχικά δημοσιεύτηκαν στον τύπο ή στο διαδίκτυο και στη συνέχεια συμπεριλήφθηκαν στην πολύτομη συγκεντρωτική έκδοση με όλα τα σχετικά κείμενα. Είναι όμως εξαιρετικά ενδιαφέρον το γεγονός ότι αυτές οι ιστορίες έχουν διαφορετικές αναγνώσεις: από τη μια σε άμεση συνάρτηση με συγκεκριμένα πολιτικά κείμενα σε μια δεδομένη πολιτική συγκυρία, από τη άλλη αυτόνομα και αυτοτελώς, όπως δημοσιεύονται εδώ, συνεπώς με διαχρονικό μήνυμα και καθαρά λογοτεχνική αξία.

Δικαιοσύνη δεν είναι να τιμωρείς, είναι να ξαναδίνεις στον καθένα αυτό που του αξίζει, και ο καθένας αξίζει αυτό που ο καθρέφτης του επιστρέφει: τον εαυτό του. Εκείνου που έδωσε θάνατο, εξαθλίωση, εκμετάλλευση, αλαζονεία, υπεροψία, του αξίζει μια καλή δόση πόνου και θλίψης για το δρόμο του. […] Δημοκρατία είναι να οδηγούν όλες οι σκέψεις σε μια καλή συμφωνία. Όχι να σκέφτονται όλοι το ίδιο, αλλά όλες οι σκέψεις ή η πλειονότητα των σκέψεων να ψάχνουν και να φτάνουν σε μια κοινή συμφωνία, που να ’ναι καλή για την πλειοψηφία, χωρίς να εξαλείφει αυτούς που ’ναι λιγότεροι. Να υπακούει ο λόγος του διοικητή το λόγο της πλειοψηφίας, να έχει το σκήπτρο του λόγο συλλογικό και όχι μόνο μια θέληση. [σ. 76]

Η φωνή των Τσιάπας ήταν για πάντα αποκλεισμένη από το δημόσιο λόγο ήδη από την εποχή της κατάκτησης· το πολύ να φιλτραριζόταν σε γραπτά ανθρωπολόγων και λογοτεχνών ή σε αφηγήματα προφορικής μνήμης. Σε κάθε περίπτωση αποτελούσαν απλώς την πρώτη ύλη, μεταπλασμένη αργότερα από τους επιστήμονες. Σταδιακά νεαροί μεταφραστές συγκέντρωσαν τις γνώμες των πληθυσμών για τη γη, την αγορά, την δικαιοσύνη και την κουλτούρα και οι αυτόχθονες κοινότητες διαπίστωσαν την πλήρη μεταξύ τους ταύτιση. Για πρώτη φορά οι ινδιάνικες φωνές άρχισαν να χρησιμοποιούν τον γραπτό λόγο και τον διάλογο. Τα υπόλοιπα ανήκουν στην Ιστορία που γράφεται στις ελεύθερες κοινότητες.

Οι άντρες και οι γυναίκες και τα παιδιά συγκεντρώθηκαν στο σχολείο της κοινότητας για να δουν μες στην καρδιά τους εάν είναι η ώρα να ξεκινήσουμε τον πόλεμο για την ελευθερία, και χωρίστηκαν σε 3 ομάδες, δηλαδή σε γυναίκες, παιδιά και άντρες για να συζητήσουν, και μετά συγκεντρωθήκαμε άλλη μια φορά στο σχολείο και κατέληξε η σκέψη της πλειοψηφίας ότι πρέπει να ξεκινήσει πια ο πόλεμος γιατί το Μεξικό έχει αρχίσει να πουλιέται στους ξένους και ότι την πείνα την αντέχουμε, αλλά δεν ανεχόμαστε να μην είμαστε πια Μεξικάνοι… [σ. 36]

Στις ιστορίες του γερο – Αντόνιο συνυπάρχουν και συνδιαλέγονται η αυτοχθονική με την μιγαδική φαντασία, η ινδιάνικη μυθολογία και τα εφόδια της δυτικής κουλτούρας, η προϊσπανική φαντασία και η σύγχρονη φιλοσοφία, το χιούμορ και η παρωδία, ο σαμανισμός με την μοντέρνα γλώσσα, ο μυθικός λόγος με την οικεία κουβέντα, η προφορικότητα με την γραφή, ευτυχώς πολύ μακριά από το παραδοσιακό, ατσαλάκωτο λόγο της Αριστεράς. Όλα εντάσσονται στον αρχετυπικό διάλογο και εδώ μιλάει η αναμνησιακή και υπερβατική συνείδηση της κοινότητας.

«Είναι καλύτερα να αποχαιρετάς όταν φτάνεις. Έτσι δεν πονά τόσο όταν φεύγει κανείς» μου λέει ο γερο – Αντόνιο δίνοντάς μου το χέρι για να μου πει ότι φεύγει, δηλαδή ότι έρχεται. Από τότε ο γερο – Αντόνιο, όταν έρχεται, χαιρετά μ’ ένα «αντίο» και αποχαιρετά κουνώντας το χέρι κι απομακρυνόμενος μ’ ένα «έρχομαι». [σ. 72]

Ο καθένας με τις λέξεις του. Άλλες ξέφυγαν από το στόμα ενός γνωστού τραπεζίτη, εξέχοντος μέλους του ισχυρότερου κοινωνικού τομέα, κυνικού εκπροσώπου του οικονομικού κεφαλαίου: «Το πρόβλημα της μεξικανικής οικονομίας λέγεται υποδιοικητής Μάρκος». Άλλες διατυπώθηκαν από το … «πρόβλημα» σε συνομιλία του με τον συγγραφέα Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν: «Κανένας δεν μας έβλεπε όσο είμαστε ακάλυπτοι, τώρα όλοι ασχολούνται». Και κάποιες μένουν ως ιδανικό απόσταγμα ενός αγώνα: «Ενώ θα μπορούσα να τα έχω όλα για να μην έχω τίποτα, αποφάσισα να μην έχω τίποτα για να τα έχω όλα».

Αντί να παθιάζεται με την ξενοφοβία, ο γερο – Αντόνιο προσπαθούσε να βγάλει ό,τι καλύτερο από τον καθένα, χωρίς να δίνει σημασία στη γη που τον είχε γεννήσει. Αναφερόμενος σε καλούς ανθρώπους άλλων εθνών, ο γερο – Αντόνιο χρησιμοποιούσε τον όρο «διεθνείς», και τη λέξη «ξένοι» τη χρησιμοποιούσε μονάχα για τους αλλότριους στην καρδιά, ανεξάρτητα από το αν ήταν του ίδιου χρώματος, γλώσσας ή φυλής. «Καμιά φορά, μέχρι και στο ίδιο αίμα υπάρχουν ξένοι», έλεγε… [σ. 148]

Εκδ. Ροές, 1η έκδ. 2003, 2η έκδ 2004, μτφ. Γιώργος Καρατζάς, σελ. 151. Περιλαμβάνονται «λίγα λόγια για το συγγραφέα», σημείωμα του μεταφραστή και πρόλογο του Armando Bartra, φιλόσοφου και διευθυντή του Ινστιτούτου Μελετών για την Αγροτική Ανάπτυξη των Μάγιας, και βιβλιογραφία.

Πρώτη δημοσίευση: mic.gr, υπό τον τίτλο: Με όπλο τις λέξεις [Όπλο μας οι Λέξεις μας: τίτλος παλαιότερου βιβλίου του Μάρκος].