short stories about zero and infinity

Emma Goldman: Η ζωή του Francisco Ferrer και το μοντέρνο σχολείο

Emma Goldman: Η ζωή του Francisco Ferrer και το μοντέρνο σχολείο1

Η παρούσα δημοσίευση εντάσσεται σε μια ανίχνευση, κάτω από τον τίτλο “Ελευθεριακή Εκπαίδευση”, των προτάσεων που υπήρξαν ή που αυτή τη στιγμή επιχειρούνται διεθνώς, για τη διαμόρφωση μιας ελευθεριακής παιδείας που αναζητεί την απελευθέρωση της γνώσης.

Ο χωρισμός των παραγράφων γίνεται για λόγους ανάγνωσης και δεν υπάρχει στο πρωτότυπο κειμενο της Emma Goldman, ούτε και στη μετάφραση του Δημήτρη Κωνσταντίνου.

______________________

Μετάφραση: Δημήτρης Κωνσταντίνου
Περιοδικό: Νυκτεγερσία, Μάιος 2010
Πηγή: Αναρχείο

______________________
Η εμπειρία κατέληξε να θεωρείται το καλύτερο σχολείο της ζωής. Ο άνδρας ή η γυναίκα που δεν μαθαίνει τα απαραίτητα πράγματα στο σχολείο αυτό αντιμετωπίζεται ως τούβλο.  Ωστόσο είναι παράξενο που ενώ τα επίσημα ιδρύματα επαναλαμβάνουν διαρκώς τα ίδια λάθη, ενώ δεν μαθαίνουν τίποτε από την εμπειρία της ζωής, εμείς συνεχίζουμε να τα υποστηρίζουμε.

Στη Βαρκελώνη έζησε και εργάστηκε ένας άνδρας ονόματι Francisco Ferrer. Υπήρξε δάσκαλος των παιδιών, γνωστός και αγαπητός στους ανθρώπους. Έξω από την Ισπανία, μόνο οι λίγοι καλλιεργημένοι γνώριζαν το έργο του. Για τον πολύ κόσμο αυτός ο δάσκαλος δεν υπήρχε.

Την 1η Σεπτεμβρίου 1909, η ισπανική κυβέρνηση –κατ’ εντολή της Καθολικής Εκκλησίας– συνέλαβε τον Φρανσίσκο Φερέρ. Στις 13 Οκτωβρίου, μετά από μια παρωδία δίκης, φυλακίστηκε στα μπουντρούμια της φυλακής Montjuich («Λόφος των Εβραίων» στη Βαρκελώνη, Στμ), μέσα στους φρικαλέους τοίχους τόσων αναστεναγμών, και στη συνέχεια θανατώθηκε.

Αμέσως ο Φερέρ, ο άγνωστος δάσκαλος, απέκτησε παγκόσμια αίγλη, προκαλώντας την αγανάκτηση και την οργή όλου του πολιτισμένου κόσμου ενάντια στην πρόστυχη δολοφονία. Η θανάτωση του Φρανσίσκο Φερέρ δεν ήταν το πρώτο έγκλημα που διέπραξαν η ισπανική κυβέρνηση και η Καθολική Εκκλησία.

Η ιστορία των θεσμών αυτών είναι ένα μακρύ ποτάμι φωτιάς και αίματος. Ωστόσο, δεν έχουν μάθει από την εμπειρία τους ούτε έχουν συνειδητοποιήσει ότι κάθε αδύνατος άνθρωπος που φονεύεται από την Εκκλησία και το Κράτος μετατρέπεται σταδιακά σε πανίσχυρο γίγαντα, που θα ελευθερώσει κάποια μέρα την ανθρωπότητα από τα θανατηφόρα δεσμά τους.

Ο Φρανσίσκο Φερέρ γεννήθηκε το 1859 από φτωχούς γονείς. Ήταν καθολικοί και σκόπευαν να αναθρέψουν το γιο τους με την ίδια πίστη. Δεν γνώριζαν ότι το αγόρι εκείνο θα γινόταν ο προάγγελος μιας σπουδαίας αλήθειας, ότι η σκέψη του θα αρνιόταν να ακολουθήσει την πεπατημένη.

Από μικρή ηλικία, ο Φερέρ ξεκίνησε να αμφισβητεί την πίστη των γονιών του. Ζήτησε να μάθει πώς γίνεται ο Θεός που του μιλούσε για καλοσύνη και αγάπη να καταστρέφει τον ύπνο των αθώων παιδιών με τρομακτικές απειλές μαρτυρίων, βασάνων και κόλασης. Με το ανήσυχο και διερευνητικό μυαλό του δεν του πήρε πολύ χρόνο ν’ ανακαλύψει την αποκρουστικότητα εκείνου του μαύρου τέρατος, της Καθολικής Εκκλησίας. Δεν σκόπευε να την ανεχθεί.

Ο Φρανσίσκο Φερέρ δεν ήταν μόνο αμφισβητίας, ερευνητής της αλήθειας· ήταν και επαναστάτης. Το πνεύμα του εξεγέρθηκε αγανακτισμένο ενάντια στο άκαμπτο καθεστώς της χώρας του και, όταν μια ομάδα επαναστατών με πρωτεργάτη το γενναίο στρατηγό Villacampa, επιτέθηκε στο καθεστώς εκείνο υψώνοντας τη σημαία του ρεπουμπλικανικού ιδεώδους, κανείς δεν πολέμησε με περισσότερη φλόγα από το νεαρό Φρανσίσκο Φερέρ. Το ρεπουμπλικανικό ιδεώδες: Ελπίζω να μην το μπερδέψει κανείς με τον ρεπουμπλικανισμό στις ΗΠΑ.

Παρά τις διαφωνίες που έχω, ως αναρχική, με τους ρεπουμπλικάνους των λατινικών χωρών, γνωρίζω ότι ξεπερνούν κατά πολύ αυτό το διεφθαρμένο και αντιδραστικό κόμμα το οποίο στην Αμερική καταστρέφει κάθε ίχνος ελευθερίας και δικαιοσύνης. Αρκεί κάποιος να θυμηθεί τον Mazzini, τον Garibaldi και τα επιτεύγματα άλλων, για να συνειδητοποιήσει ότι οι προσπάθειές τους κατευθύνονταν όχι μόνο ενάντια στο δεσποτισμό αλλά μερικώς και ενάντια στην Καθολική Εκκλησία, η οποία από τη γέννησή της υπήρξε εχθρός κάθε προόδου και φιλελευθερισμού.

Στην Αμερική ισχύει ακριβώς το αντίθετο. Ο ρεπουμπλικανισμός υπερασπίζεται τα κατεστημένα προνόμια, τον ιμπεριαλισμό, τη διαφθορά, την εξόντωση κάθε ίχνους ελευθερίας. Το ιδεώδες του είναι η γλοιώδης, δουλοπρεπής ευπρέπεια ενός McKinley και η κτηνώδης αλαζονεία ενός Roosevelt.

Οι ισπανοί ρεπουμπλικάνοι επαναστάτες νικήθηκαν. Για να σπάσουν οι βράχοι αιώνων, για να αποκεφαλιστούν τα κεφάλια αυτής της Λερναίας Ύδρας, της Καθολικής Εκκλησίας και του ισπανικού θρόνου, απαιτούνται περισσότερες από μία γενναία προσπάθεια. Η σύλληψη, η δίκη και η τιμωρία ακολούθησαν μετά την ηρωική προσπάθεια της μικρής ομάδας. Εκείνοι που κατάφεραν να γλιτώσουν από την αστυνομία έπρεπε να δραπετεύσουν σε ξένες χώρες για να είναι ασφαλείς. Ένας απ’ αυτούς ήταν και ο Φρανσίσκο Φερέρ. Διέφυγε στη Γαλλία.

Πώς ανέπνευσε η ψυχή του στην καινούρια χώρα! Η Γαλλία, το λίκνο της ελευθερίας, των ιδεών και της δράσης. Το Παρίσι, το πάντα νέο, παθιασμένο Παρίσι με την έντονη ζωή, μετά το σκοτάδι της δικής του καθυστερημένης χώρας, πόση έμπνευση πρέπει να του χάρισε! Τόσες ευκαιρίες, τι δοξασμένη τύχη για ένα νεαρό ιδεολόγο! Ο Φρανσίσκο Φερέρ δεν έχασε χρόνο. Σαν πεινασμένος βούτηξε στα διάφορα ελευθεριακά κινήματα, συνάντησε ανθρώπους όλων των ειδών, έμαθε, ρούφηξε σαν σφουγγάρι και ωρίμασε.

Κατά την παραμονή του εκεί, είδε σε λειτουργία το Μοντέρνο Σχολείο, το οποίο θα έπαιζε αργότερα τόσο σημαντικό και μοιραίο ρόλο στη ζωή του.

Ίδρυση Μοντέρνου Σχολείου απ’ τη Louise Michel στη Μονμάρτη (Παρίσι – Γαλλία)

Το Μοντέρνο Σχολείο στη Γαλλία ιδρύθηκε πολύ πριν τον Φερέρ. Η εμπνεύστριά του, παρά τη μικρή της εμβέλεια, ήταν εκείνη η γλυκιά, πνευματώδης Louise Michel. Συνειδητά ή ασυνείδητα, η δικιά μας σπουδαία Louise κατάλαβε πολλά χρόνια πριν ότι το μέλλον ανήκει στη νέα γενιά· ότι αν δεν σώσουμε τους νέους από το ίδρυμα αυτό που καταστρέφει το μυαλό και την ψυχή τους, το αστικό σχολείο, οι συμφορές της κοινωνίας θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Ίσως να σκέφτηκε, σαν τον Ίψεν, ότι η ατμόσφαιρα πλημμύρησε με φαντάσματα, ότι οι ενήλικες έχουν πάρα πολλές προκαταλήψεις να ξεπεράσουν. Μόλις καταφέρουν να γλιτώσουν από τη θανατηφόρα αγκαλιά του ενός στοιχειού, ιδού! πέφτουν στα χέρια ενενήντα εννιά άλλων στοιχειών. Γι’ αυτό, μόνο ελάχιστοι φτάνουν στην κορυφή της πλήρους αναμόρφωσης.

Το παιδί, ωστόσο, δεν έχει παραδόσεις να ξεπεράσει. Το μυαλό του δεν είναι φορτωμένο με παγιωμένες ιδέες, η καρδιά του δεν έχει παγώσει ακόμη με ταξικούς και κοινωνικούς διαχωρισμούς. Το παιδί είναι για το δάσκαλο ό,τι ο πηλός για τον γλύπτη. Το αν ο κόσμος θα χαρεί ένα έργο τέχνης ή μια άθλια απομίμηση, εξαρτάται κατά πολύ από τη δημιουργική δύναμη του δασκάλου.

Η Louise ήταν ιδιαίτερα προικισμένη να δίνει στις ψυχές των παιδιών αυτά που λαχταρούν. Δεν ήταν άλλωστε η ίδια φτιαγμένη από το υλικό των παιδιών, τόσο γλυκιά και τρυφερή, ανεπιτήδευτη και γενναιόδωρη; Η ψυχή της Louise έπαιρνε φωτιά σε κάθε κοινωνική αδικία. Βρισκόταν μόνιμα στην πρώτη γραμμή του αγώνα που έδινε ο λαός του Παρισιού, όταν επαναστατούσε για κάποιο λόγο, και τη φυλάκισαν για τη σπουδαία στοργή που έδειχνε στους καταπιεσμένους. Το μικρό σχολείο στη Μονμάρτη δεν υπήρχε πια. Ωστόσο, ο σπόρος φυτεύτηκε και έδωσε καρπούς σε πολλές πόλεις της Γαλλίας.

Ίδρυση Μοντέρνου Σχολείου στο Cempuis (Γαλλία) απ’ τον Paul Robin

Το σημαντικότερο εγχείρημα δημιουργίας ενός Μοντέρνου Σχολείου ήταν εκείνο που πραγματοποίησε ένας σπουδαίος άντρας, ο Paul Robin. Μαζί με λίγους φίλους ίδρυσε ένα μεγάλο σχολείο στο Cempuis, ένα όμορφο μέρος κοντά στο Παρίσι. Ο Paul Robin στόχευε σε ένα υψηλότερο ιδανικό από την εφαρμογή απλώς μοντέρνων ιδεών στην εκπαίδευση. Ήθελε να αποδείξει με πραγματικά γεγονότα ότι η αστική αντίληψη της κληρονομικότητας δεν είναι τίποτε άλλο από μια δικαιολογία που σκοπό έχει να απαλλάξει την κοινωνία από την ευθύνη των φρικτών εγκλημάτων της σε βάρος των νέων. Ο ισχυρισμός ότι το παιδί πρέπει να υποφέρει για τις αμαρτίες των γονέων του, ότι πρέπει να παραμείνει στη φτώχεια και την αθλιότητα, ότι πρέπει όταν μεγαλώσει να γίνει μεθύστακας ή εγκληματίας, απλώς επειδή οι γονείς του δεν του κληροδότησαν τίποτε άλλο, ήταν πολύ βλακώδης για την καλοσυνάτη ψυχή του Paul Robin.

Αυτός υποστήριζε ότι εκτός από το ρόλο που μπορεί να παίζει η κληρονομικότητα, υπάρχουν άλλοι παράγοντες εξίσου σπουδαίοι, αν όχι σπουδαιότεροι, που μπορούν και στο τέλος πετυχαίνουν να ξεριζώσουν ή να ελαχιστοποιήσουν τις συνέπειες της κληρονομικότητας. Το κατάλληλο οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον, η ανάσα και η ελευθερία της φύσης, η υγιεινή άσκηση, η αγάπη και η συμπόνια και, πάνω απ’ όλα, μια βαθιά κατανόηση των αναγκών του παιδιού – όλα αυτά διαγράφουν το απάνθρωπο, άδικο και εγκληματικό στίγμα που επιβάλλει η κοινωνία σε αθώα παιδιά. […]

Το Cempuis ακολουθήθηκε από ένα μεγάλο αριθμό άλλων εκπαιδευτικών προσπαθειών, όπως εκείνη της Madelaine Vernet, μιας χαρισματικής συγγραφέως και ποιήτριας, που έγραψε το l’Amour Libre, κι εκείνη του Sebastian Faure που δημιούργησε το La Ruche, το οποίο επισκέφτηκα όταν ήμουν στο Παρίσι το 1907. […]

Το ρεύμα των Μοντέρνων Σχολείων και ο Francisco Ferrer

Ο Φρανσίσκο Φερέρ ακολούθησε αυτό το τεράστιο ρεύμα Μοντέρνων Σχολείων. Είδε τις δυνατότητές του, όχι μόνο θεωρητικά αλλά και στην εφαρμογή του στην καθημερινότητα. Συνειδητοποίησε ότι η Ισπανία, πιο πολύ από κάθε άλλη χώρα, είχε ανάγκη από τέτοια σχολεία, αν ήθελε να γλιτώσει από το διπλό ζυγό του παπά και του στρατιώτη. Αν αναλογιστούμε ότι ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα της Ισπανίας βρίσκεται στα χέρια της Καθολικής Εκκλησίας και αν σκεφτούμε επιπλέον την τακτική των Καθολικών «να ενσταλάζουν τον Καθολικισμό στο μυαλό του παιδιού, πριν ακόμη γίνει εννιά χρονών, καταστρέφοντας τη δυνατότητά του να γνωρίσει οποιαδήποτε άλλη ιδέα», θα καταλάβουμε τη σπουδαιότητα της αποστολής του Φερέρ να φέρει το φως στους συντοπίτες του. Πολύ σύντομα, η μοίρα τον βοήθησε να συνειδητοποιήσει τη σημασία του σκοπού του.

Η δεσποινίς Meunier, μια μαθήτρια του Φρανσίσκο Φερέρ που ήταν πλούσια, έδειξε ενδιαφέρον στην ιδέα του Μοντέρνου Σχολείου. Όταν πέθανε, άφησε στον Φερέρ μια αξιόλογη περιουσία και δώδεκα χιλιάδες φράγκα ετήσια δωρεά για το σχολείο. Λέγεται ότι οι άθλιες ψυχές δεν μπορούν παρά να κάνουν αξιοκαταφρόνητες σκέψεις. Αν είναι έτσι, οι ποταπές μέθοδοι της Καθολικής Εκκλησίας να σπιλώσουν την προσωπικότητα του Φερέρ, προκειμένου να δικαιολογήσουν το δικό τους απεχθές έγκλημα, μπορούν εύκολα να εξηγηθούν. Έτσι εξηγείται που η Καθολική Εκκλησία διέδωσε το ψέμα ότι ο Φερέρ χρησιμοποίησε τη γοητεία του για να βάλει στο χέρι τα χρήματα της δεσποινίδας Meunier.

Προσωπικά, πιστεύω ότι η σχέση οποιασδήποτε φύσης ενός άνδρα με μια γυναίκα είναι δική τους υπόθεση, ιερά δική τους. Γι’ αυτό δεν θα ξόδευα ούτε μια λέξη για το ζήτημα, αν δεν ήταν ένα από τα πιο απαίσια ψέματα που διαδόθηκαν για τον Φερέρ. Φυσικά, όσοι γνωρίζουν την αγνότητα των Καθολικών κληρικών θα καταλάβουν από πού πηγάζει αυτός ο προσβλητικός υπαινιγμός. Είδαν ποτέ οι Καθολικοί ιερείς τη γυναίκα σαν κάτι άλλο εκτός από αντικείμενο του σεξ; Τα ιστορικά στοιχεία και οι αποκαλύψεις από τα μοναστήρια με επιβεβαιώνουν σ’ αυτό. Πώς θα ήταν δυνατόν, λοιπόν, να κατανοήσουν τη συνεργασία ενός άνδρα και μιας γυναίκας που δεν πραγματοποιείται σε σεξουαλική βάση;

Στην πραγματικότητα, η δεσποινίς Meunier ήταν πολύ μεγαλύτερη από τον Φερέρ. Είχε περάσει τα παιδικά της χρόνια με έναν φιλάργυρο πατέρα και μια πειθήνια μητέρα, οπότε μπορούσε εύκολα να εκτιμήσει την αξία και την αναγκαιότητα της αγάπης και της χαράς για τα παιδιά. Πρέπει να κατάλαβε ότι ο Φρανσίσκο Φερέρ ήταν ένας πραγματικός δάσκαλος όχι για τυπικούς λόγους, αλλά επειδή είχε τέτοιο χάρισμα. Εφοδιασμένος με την απαραίτητη γνώση, την εμπειρία και τα αναγκαία μέσα, μα πάνω απ’ όλα εμποτισμένος με πάθος για την αποστολή του, ο σύντροφός μας επέστρεψε στην Ισπανία κι εκεί έβαλε μπροστά το έργο της ζωής του.

Ίδρυση του Μοντέρνου Σχολείου απ’ τον Francisco Ferrer – Βαρκελώνη (Καταλωνία), 1901

Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1901, άνοιξε το πρώτο Μοντέρνο Σχολείο. Ο λαός της Βαρκελώνης το υποδέχτηκε με ενθουσιασμό και το υποστήριξε θερμά. Σε μια μικρή εναρκτήρια ομιλία ο Φερέρ κατέθεσε το πρόγραμμά του στους φίλους του. Ανέφερε:

«Δεν είμαι ομιλητής ούτε προπαγανδιστής ούτε αγωνιστής. Είμαι δάσκαλος· αγαπώ τα παιδιά πάνω απ’ όλα. Θεωρώ ότι τα καταλαβαίνω. Επιθυμώ η συνεισφορά μου στον αγώνα για την ελευθερία να είναι μια νέα γενιά προετοιμασμένη να ζήσει σε μια νέα περίοδο».

Οι φίλοι του τον προειδοποίησαν για τον κίνδυνο που διέτρεχε αντιμαχόμενος την Καθολική Εκκλησία. Γνώριζαν πού μπορούσε να φτάσει αυτή, προκειμένου να ξεφορτωθεί έναν εχθρό. Μα κι ο Φερέρ γνώριζε.

Οι διώξεις εναντίον του Ferrer απ’τη καθολική εκκλησία και το κράτος

Ωστόσο, όπως ο Brand2, πίστευε στο «όλα ή τίποτα». Δεν σκόπευε να οικοδομήσει το Μοντέρνο Σχολείο στο ίδιο παλιό ψέμα. Ήθελε να είναι ειλικρινής και τίμιος και ξεκάθαρος απέναντι στα παιδιά. Ο Φρανσίσκο Φερέρ ήταν πια δακτυλοδεικτούμενος. Από την πρώτη μέρα λειτουργίας του Σχολείου τον παρακολουθούσαν, αυτόν, το κτίριο του σχολείου και το μικρό του σπίτι στη Mangat. Τον παρακολουθούσαν διαρκώς, ακόμη κι όταν πήγε στη Γαλλία ή στην Αγγλία για να συμμετάσχει σε συσκέψεις με συναδέλφους. Ήταν ζήτημα χρόνου πότε θα έσφιγγε τη θηλιά ο αόρατος εχθρός.

Σχεδόν το πέτυχε το 1906, όταν κατηγορήθηκε ο Φερέρ για συμμετοχή στη δολοφονική απόπειρα εναντίον του Βασιλιά Αλφόνσο του 12ου. Τα τεκμήρια που αποδείκνυαν την αθωότητά του ήταν τόσο ισχυρά που υποχρέωσαν τα μαύρα κοράκια (τους Καθολικούς κληρικούς, Στμ.) να τον αφήσουν ελεύθερο, όχι για πολύ όμως. Περίμεναν. Πόση υπομονή μπορούν να κάνουν, όταν έχουν στήσει την παγίδα τους για να πιάσουν το θύμα!

Αντιμιλιταριστική εξέγερση στην Ισπανία – η Βαρκελώνη στα χέρια των κατοίκων, 25 Ιουλίου 1901

Η στιγμή έφτασε τελικά κατά τη διάρκεια της αντιμιλιταριστικής εξέγερσης τον Ιούλιο του 1909 στην Ισπανία. Μάταια θα ψάξει κάποιος τα χρονικά της ιστορίας των επαναστάσεων για να βρει πιο σπουδαία λαϊκή διαμαρτυρία ενάντια στο μιλιταρισμό. Οι Ισπανοί, που υπέφεραν το ζυγό του στρατού για αιώνες, δεν άντεξαν άλλο. Αρνήθηκαν να συμμετέχουν σε ακόμη μία ανούσια σφαγή. Δεν έβρισκαν κανένα λόγο να βοηθήσουν την αυταρχική κυβέρνηση να υποτάξει και να καταπιέσει ένα μικρό λαό που αγωνιζόταν για την ανεξαρτησία του, όπως έκαναν οι γενναίοι Riffs3. Όχι, δεν θα σήκωναν τα όπλα εναντίον τους.[…]

Σύλληψη, φυλάκιση, δίκη και καταδίκη του Ferrer σε θάνατο

Ο Φρανσίσκο Φερέρ συνελήφθη την πρώτη Σεπτεμβρίου 1909. Μέχρι την 1η Οκτωβρίου οι φίλοι και σύντροφοί του δεν ήξεραν ακόμη τι του είχε συμβεί. Εκείνη την ημέρα, η εφημερίδα L’Humanité έλαβε μια επιστολή από την οποία μαθεύτηκαν τα πάντα για τη δίκη-παρωδία.

Την επόμενη μέρα, ο φίλος του Soledad Villafranca έλαβε το ακόλουθο γράμμα:

«Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας· ξέρεις ότι είμαι εντελώς αθώος. Σήμερα είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος και χαρούμενος. Είναι η πρώτη φορά που μπορώ να σου γράψω και η πρώτη φορά, μετά τη σύλληψή μου, που μπορώ να χαρώ τις ακτίνες του ήλιου οι οποίες πλημμυρίζουν το κελί μου από το παράθυρο. Γι’ αυτό πρέπει κι εσύ να είσαι χαρούμενος».

Πόσο λυπηρό ήταν που ο Φερέρ πίστευε, ακόμη και μέχρι τις 4 Οκτωβρίου, ότι δεν θα καταδικαστεί σε θάνατο! Ακόμη περισσότερο, πόσο λυπηρό ήταν που οι φίλοι και σύντροφοί του έκαναν για μια ακόμη φορά το τραγικό σφάλμα να νομίζουν ότι ο εχθρός είχε αίσθηση δικαιοσύνης. Πολλές φορές είχαν δείξει εμπιστοσύνη στις δικαστικές αρχές και το μόνο που κατάφεραν ήταν να δουν τους αδελφούς τους να δολοφονούνται μπροστά στα μάτια τους. Δεν οργανώθηκαν για να σώσουν τον Φερέρ ούτε διαμαρτυρήθηκαν· τίποτα. «Γιατί ήταν αδύνατο να καταδικαστεί ο Φερέρ; Ήταν αθώος». Ωστόσο, όλα ήταν δυνατά για την Καθολική Εκκλησία. Ήταν έμπειρη στις δολοπλοκίες και οι δίκες των εχθρών της ήταν οι χειρότερες παρωδίες απονομής δικαιοσύνης.

Στις 4 Οκτωβρίου, ο Φερέρ έστειλε την ακόλουθη επιστολή στην L’Humanite:

“Από τη Φυλακή, 4 Οκτωβρίου 1909.

Αγαπητοί μου Φίλοι, παρά την απόλυτη αθωότητά μου, ο εισαγγελέας απαίτησε να μου επιβληθεί η ποινή του θανάτου, με βάση τις καταγγελίες της αστυνομίας που με παρουσίαζαν ως τον ηγέτη των αναρχικών παγκοσμίως, εκείνον που καθοδηγεί τα εργατικά συνδικάτα της Γαλλίας, και με ενοχοποιούσαν για όλες τις συνομωσίες και όλες τις εξεγέρσεις παντού στον κόσμο, θεωρώντας ότι τα ταξίδια μου στο Λονδίνο και το Παρίσι δεν είχαν κανέναν άλλο σκοπό.

Με τέτοια αισχρά ψέματα προσπαθούν να με σκοτώσουν. Ο αγγελιοφόρος πρέπει να φύγει και δεν έχω χρόνο να γράψω περισσότερα. Όλα τα τεκμήρια που παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο από την αστυνομία δεν είναι τίποτα παραπάνω από έναν σωρό ψέματα και συκοφαντικές δυσφημίσεις. Δεν είχαν καμία απόδειξη εναντίον μου ότι είχα διαπράξει οτιδήποτε.”
Ferrer

Στις 13 Οκτωβρίου 1909, η καρδιά του Φερέρ, αυτή η τόσο γενναία, έντιμη και αφοσιωμένη καρδιά σταμάτησε να χτυπά. Αξιολύπητοι ανόητοι! Ο τελευταίος αγωνιώδης παλμός αυτής της καρδιάς έσβησε, αφού πρώτα μεταδόθηκε σε εκατοντάδες καρδιές του πολιτισμένου κόσμου, γιγαντωμένος σε τρομακτικό κεραυνό που ρίχνει την κατάρα του στους πρωταίτιους αυτού του φρικτού εγκλήματος. Δολοφόνοι με τις μαύρες φορεσιές και τις θεοσεβούμενες όψεις, θα σας αποδοθεί δικαιοσύνη!

Η κατασκευή του κατηγορητηρίου: “αθειστικά σχολεία και έντυπα, υποκίνηση εξέγερσης”

Συμμετείχε ο Φρανσίσκο Φερέρ στην αντιμιλιταριστική εξέγερση; Σύμφωνα με το πρώτο κατηγορητήριο, που εμφανίστηκε σε έγγραφο της Καθολικής Εκκλησίας στη Μαδρίτη, υπογεγραμμένο από τον Επίσκοπο και όλους τους ιεράρχες της Βαρκελώνης, δεν τέθηκε ζήτημα συμμετοχής. Η κατηγορία που απεύθυνε προς τον Φρανσίσκο Φερέρ ήταν ότι ίδρυσε αθεϊστικά σχολεία και εξέδιδε αθεϊστικά έντυπα. Ωστόσο, στον εικοστό αιώνα, οι άνθρωποι δεν στέλνονται στην πυρά, επειδή έχουν αθεϊστικές αντιλήψεις. Έπρεπε να επινοηθεί κάτι άλλο, έτσι κατέληξαν στην κατηγορία της υποκίνησης της εξέγερσης.

Κατά τη διάρκεια της διερεύνησης της υπόθεσης, δεν βρέθηκε καμία ξεκάθαρη απόδειξη που να συνδέει τον Φερέρ με την εξέγερση. Κι όμως, οι αρχές δεν χρειάζονταν αποδείξεις ούτε τις αποδέχονταν. Για σιγουριά, εμφάνισαν 72 μάρτυρες, των οποίων, όμως, η κατάθεση ήταν μόνο γραπτή. Δεν τους έφεραν ποτέ σε αντιπαράσταση με τον Φερέρ ούτε εκείνον μ’ αυτούς. Ήταν δυνατόν από ψυχολογική άποψη να συμμετείχε ο Φερέρ στην εξέγερση; Δεν το πιστεύω και αυτοί είναι οι λόγοι μου. Ο Φρανσίσκο Φερέρ δεν ήταν μόνο σπουδαίος δάσκαλος, αλλά ήταν αναμφισβήτητα και εξαιρετικά ικανός στην οργάνωση. Μέσα σε οχτώ χρόνια, μεταξύ 1901-1909, είχε φτιάξει στην Ισπανία 109 σχολεία και παρότρυνε τα φιλελεύθερα στοιχεία της χώρας του να φτιάξουν άλλα 308 σχολεία. Σε άμεση σχέση με την εκπαιδευτική του ασχολία, ο Φερέρ δημιούργησε και εξόπλισε ένα σύγχρονο τυπογραφείο, οργάνωσε μια ομάδα μεταφραστών και διακίνησε ευρέως 150 χιλιάδες αντίτυπα σύγχρονων επιστημονικών και κοινωνιολογικών έργων, χωρίς να ξεχνάμε τις τεράστιες ποσότητες άλλων ρασιοναλιστικών βιβλίων. Προφανώς, μόνο ένα μεθοδικό και αποτελεσματικό μυαλό θα μπορούσε να ολοκληρώσει ένα τέτοιο έργο.

Από την άλλη μεριά, είχε αποδειχτεί περίτρανα ότι η αντιμιλιταριστική εξέγερση δεν ήταν καθόλου οργανωμένη· ότι ξάφνιασε τους ίδιους τους ανθρώπους, όπως πολλά άλλα επαναστατικά κύματα στο παρελθόν. Ο λαός της Βαρκελώνης, για παράδειγμα, είχε τον έλεγχο της πόλης για τέσσερις μέρες και, σύμφωνα με τις μαρτυρίες επισκεπτών, ποτέ πριν δεν είχε επικρατήσει περισσότερη τάξη και ειρήνη. Φυσικά, ο λαός ήταν ελάχιστα προετοιμασμένος και γι’ αυτό, όταν έφτασε η ώρα, δεν ήξερε τι να κάνει. Απ’ αυτήν την άποψη, θύμιζαν το λαό του Παρισιού κατά τη διάρκεια της Κομμούνας το 1871. Κι εκείνοι ήταν απροετοίμαστοι. Ενώ πεινούσαν, προστάτευαν τις αποθήκες που ήταν γεμάτες με αγαθά. Φρουρούσαν την Τράπεζα της Γαλλίας, όπου διατηρούσε τα κλεμμένα της λεφτά η μπουρζουαζία. Αλλά και οι εργάτες της Βαρκελώνης προστάτευαν τα λάφυρα των αφεντικών τους.

Πόσο λυπηρή είναι η αφέλεια των υποτακτικών; Πόσο φοβερά τραγική! Αλλά και πάλι, δεν σφυρηλατήθηκαν τα δεσμά τους τόσο βαθιά στο είναι τους, ώστε, ακόμη κι αν μπορούσαν, να μην τα έσπαζαν; Το δέος προς την εξουσία, το νόμο και την ιδιωτική ιδιοκτησία, που φυτεύτηκε βαθιά μες την ψυχή τους, πώς να το ξεφορτωθούν χωρίς προετοιμασία και σχέδιο;

Μπορεί κάποιος να σκεφτεί, έστω και για ένα δευτερόλεπτο, ότι ένας άνθρωπος σαν τον Φερέρ θα εμπλεκόταν σε μια τέτοια αυθόρμητη και ανοργάνωτη προσπάθεια; Δεν θα προέβλεπε αυτός ότι η εξέγερση θα καταλήξει σε τραγωδία, σε μια οδυνηρή ήττα για το λαό; Και δεν ήταν πιο πιθανό, αν συμμετείχε ο Φερέρ, αυτός ο έμπειρος οργανωτής, να είχε οργανώσει αυτή την προσπάθεια στην εντέλεια; Ακόμη και χωρίς άλλες αποδείξεις, αυτό και μόνο ήταν αρκετό για να απαλλάξει τον Φρανσίσκο Φερέρ από τις κατηγορίες.

Υπάρχουν, όμως, κι άλλες αποδείξεις εξίσου πειστικές. Ακριβώς την ημέρα της εξέγερσης, την 25η Ιουλίου, ο Φερέρ είχε συγκαλέσει μια σύσκεψη των καθηγητών και των μελών της Ένωσης Ορθολογικής Εκπαίδευσης (League of Rational Education). Έπρεπε να προγραμματίσουν τις εργασίες τους για το φθινόπωρο και ειδικότερα για τη δημοσίευση των σπουδαίων βιβλίων του Elisée Reclus L’Homme et la Terre και του Πιοτρ Κροπότκιν Great French Revolution. Ήταν λογικό ή αληθοφανές να καλέσει ο Φερέρ εν ψυχρώ, ενώ γνώριζε για την εξέγερση και συμμετείχε σ’ αυτήν, τους φίλους και συναδέλφους του στη Βαρκελώνη, την ημέρα που ήξερε ότι θα κινδύνευαν οι ζωές τους; Σίγουρα, μόνο το εγκληματικό, δόλιο μυαλό ενός ιησουίτη θα μπορούσε να κατηγορήσει κάποιον για τέτοιο προμελετημένο φόνο.

Ο Φρανσίσκο Φερέρ είδε το έργο της ζωής του να καταστρέφεται· είχε να χάσει τα πάντα και τίποτα να αποκομίσει, εκτός από συμφορά και πόνο, στην περίπτωση που βοηθούσε στην εξέγερση. Όχι ότι αμφισβητούσε το δίκαιο της οργής των ανθρώπων· αλλά το έργο του, η φιλοδοξία του, η ίδια του η φύση είχε άλλο σκοπό. Μάταιες είναι οι λυσσασμένες προσπάθειες της Καθολικής Εκκλησίας, τα ψέματά της, οι ανακρίβειές της και οι συκοφαντίες της. Στην αφυπνισμένη συνείδηση των ανθρώπων παραμένει καταδικασμένη για τη διάπραξη ενός ακόμη αποκρουστικού εγκλήματος, όπως έκανε τόσες φορές στο παρελθόν.

Διέσπειρε ο Φερέρ αντιμιλιταριστικές ιδέες και ίδασκε στα παιδιά να μισούν τον Θεό και του πλουσίους;

Ο Φρανσίσκο Φερέρ κατηγορείται ότι δίδασκε στα παιδιά τις πιο φρικιαστικές ιδέες –να μισούν το Θεό, για παράδειγμα. Τι τρόμος! Ο Φρανσίσκο Φερέρ δεν πίστευε στην ύπαρξη του Θεού. Γιατί να διδάξει στα παιδιά να μισούν κάτι που δεν υπάρχει; Δεν είναι πιο πιθανό να πήγε τα παιδιά στην ανοιχτή φύση, να τους έδειξε τη μεγαλοπρέπεια του ηλιοβασιλέματος, την ομορφιά του έναστρου ουρανού, την επιβλητικότητα των βουνών και της θάλασσας; Να τους εξήγησε με το δικό του απλό και άμεσο τρόπο το νόμο της ανάπτυξης, της εξέλιξης και της συσχέτισης όλων των μορφών ζωής; Με τον τρόπο αυτό θα καθιστούσε για πάντα αδύνατο να ριζώσουν στα μυαλά των παιδιών οι δηλητηριώδεις σπόροι της Καθολικής Εκκλησίας.

Ορισμένοι έλεγαν ότι ο Φερέρ προετοίμαζε τα παιδιά να πολεμήσουν τους πλουσίους. Ιστορίες φαντασμάτων, που λένε οι γιαγιάδες. Δεν ήταν πιο πιθανό να τα εκπαίδευε να ανακουφίζουν τους φτωχούς; Να τα δίδασκε τον εξευτελισμό, την εξαχρείωση και τη φρίκη της φτώχειας, που είναι διαστροφή και όχι αρετή; Να τα δίδασκε την αξιοπρέπεια και τη σημασία όλων των δημιουργικών προσπαθειών, οι οποίες από μόνες τους συντηρούν τη ζωή και χτίζουν προσωπικότητες; Δεν είναι αυτός ο καλύτερος και πιο αποτελεσματικός τρόπος για να διατρανωθεί η απόλυτη αχρηστία του παρασιτισμού και η ζημιά που προκαλεί;

Τέλος, ο Φερέρ κατηγορήθηκε ότι υπονόμευε το στρατό διασπείροντας αντιμιλιταριστικές ιδέες. Αλήθεια; Μάλλον πρέπει να συμμεριζόταν την άποψη του Τολστόι ότι ο πόλεμος είναι νομιμοποιημένη σφαγή, ότι υποθάλπει το μίσος και την υπεροψία, ότι κατατρώει την καρδιά των ανθρώπων και τους μετατρέπει σε λυσσασμένους μανιακούς.

Ωστόσο, έχουμε τις κουβέντες του ίδιου του Φερέρ σχετικά με τη σύγχρονη εκπαίδευση:

«Θα ήθελα οι αναγνώστες να προσέξουν ιδιαίτερα αυτή τη σκέψη: Όλη η αξία της εκπαίδευσης έγκειται στο σεβασμό της σωματικής, διανοητικής και ηθικής βούλησης του παιδιού. Όπως στην επιστήμη καμία θεωρία δεν γίνεται αποδεκτή χωρίς αποδείξεις, έτσι και η εκπαίδευση δεν είναι αληθινή, αν δεν είναι απαλλαγμένη απ’ όλους τους δογματισμούς, έτσι ώστε να αφήνει το παιδί το ίδιο να βρίσκει το δρόμο του και να βάζει όρια στα μέσα που χρησιμοποιεί για να πετύχει τους στόχους του. Τελικά, δεν υπάρχει ευκολότερο πράγμα από την παραβίαση αυτής της αρχής και τίποτα δυσκολότερο από το σεβασμό της. Η εκπαίδευση πάντα επιβάλλεται, παραβιάζει, περιορίζει· ο αληθινός εκπαιδευτικός είναι εκείνος που προστατεύει καλύτερα το παιδί από τις δικές του (του δασκάλου) αντιλήψεις και τις ιδιοτροπίες του· εκείνος που ενεργοποιεί και αξιοποιεί καλύτερα τις δυνατότητες του ίδιου του παιδιού.

Είμαστε σίγουροι ότι η εκπαίδευση του μέλλοντος θα βασίζεται εξ ολοκλήρου στον αυθορμητισμό. Προφανώς δεν μπορούμε ακόμη να το συνειδητοποιήσουμε, αλλά η εξέλιξη των μεθόδων κατανόησης των φαινομένων της ζωής και το γεγονός ότι κάθε βήμα προς την τελειότητα σημαίνει περαιτέρω κατάργηση των περιορισμών, όλα αυτά δείχνουν ότι έχουμε δίκιο να ελπίζουμε στην απελευθέρωση των παιδιών μέσω της επιστήμης. […]

Μια δοκιμή έχει γίνει ήδη, η οποία έδωσε εξαιρετικά αποτελέσματα. Μπορούμε να καταστρέψουμε όλα όσα στο σημερινό σχολείο ευθύνονται για τους καταναγκασμούς που επιβάλλονται, τις τεχνητές περιφράξεις με τις οποίες τα παιδιά χωρίζονται από τη φύση και τη ζωή, τη διανοητική και ηθική πειθαρχία που χρησιμοποιείται για να ενσταλάξει έτοιμες ιδέες μέσα τους τις αντιλήψεις που διαστρέφουν και εξοντώνουν τις φυσικές τάσεις. Χωρίς να φοβόμαστε ότι ξεγελούμε τον εαυτό μας, μπορούμε να αποκαταστήσουμε το παιδί στο περιβάλλον που το γοητεύει, στη φύση όπου θα έρθει σ’ επαφή με όλα όσα αγαπάει και όπου οι εμπειρίες και οι εντυπώσεις της ζωής θα αντικαταστήσουν τη δύστροπη εκμάθηση βιβλίων.

Ακόμη κι αν δεν κάναμε τίποτα παραπάνω απ’ αυτό, θα είχαμε προετοιμάσει σε μεγάλο ποσοστό το έργο της απελευθέρωσης του παιδιού. Σε τέτοιες συνθήκες μπορούμε ελεύθερα να εφαρμόσουμε τα δεδομένα της επιστήμης και της εργασίας πιο αποδοτικά. Γνωρίζω πολύ καλά ότι δεν μπορούμε να αντιληφτούμε όλα όσα μπορούμε να κάνουμε, ότι συχνά είμαστε αναγκασμένοι από έλλειψη γνώσης να εφαρμόσουμε ανεπιθύμητες μεθόδους· μια βεβαιότητα, όμως, θα μας δώσει δύναμη να συνεχίσουμε τις προσπάθειές μας: ότι ακόμη και χωρίς να πετύχουμε τους στόχους μας απόλυτα, θα έχουμε κάνει περισσότερα και καλύτερα πράγματα μέσω της ατελούς μας προσπάθειας απ’ όσα πετυχαίνει το σημερινό σχολείο. Προτιμώ τον ελεύθερο αυθορμητισμό ενός παιδιού που δεν γνωρίζει τίποτα, από τη γνώση και τη διανοητική παραμόρφωση ενός παιδιού που έχει υποστεί τη σημερινή  εκπαίδευση»4.

Η εναντίωση του Ferrer στην πειθαρχία και τον καταναγκασμό, πιο επικίνδυνη και πιο ισχυρή απ’ τα οδοφράγματα και τις βόμβες

Ακόμη κι αν οργάνωνε ο Φερέρ τις αναταραχές, αν πολεμούσε στα οδοφράγματα, αν εκτόξευε εκατό βόμβες, δεν θα ήταν τόσο επικίνδυνος για την Καθολική Εκκλησία και το δεσποτισμό, όσο με την εναντίωσή του στην πειθαρχία και τον καταναγκασμό. Η πειθαρχία και ο καταναγκασμός δεν κρύβονται πίσω απ’ όλα τα κακά του κόσμου αυτού; Δουλεία, υποταγή, φτώχεια, όλες οι συμφορές, όλες οι κοινωνικές ανισότητες απορρέουν από την πειθαρχία και τον καταναγκασμό.

Πράγματι, ο Φερέρ ήταν επικίνδυνος. Γι’ αυτό έπρεπε να πεθάνει στις 13 Οκτωβρίου 1909, στο μπουντρούμι του Montjuich. Κι όμως, ποιος τολμά να πει ότι ο θάνατός του ήταν μάταιος; Ας δούμε τη θυελλώδη έκρηξη της παγκόσμιας αγανάκτησης: στην Ιταλία ονομάστηκαν δρόμοι στη μνήμη του Φρανσίσκο Φερέρ, στο Βέλγιο δημιουργήθηκε κίνημα για την ανέγερση μνημείου, στη Γαλλία κλήθηκαν οι πιο σημαντικοί της άνθρωποι για να συνεχίσουν την παράδοση που άφησε πίσω του ο μάρτυρας, στην Αγγλία δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά η βιογραφία του, όλες οι χώρες ένωσαν τις δυνάμεις τους για να συνεχίσουν το έργο του, ακόμη και στην Αμερική, που είναι πάντοτε καθυστερημένη στις προοδευτικές ιδέες, δημιουργήθηκε η Ένωση Φρανσίσκο Φερέρ με σκοπό να δημοσιεύσει μια πλήρη βιογραφία του και να οργανώσει Μοντέρνα Σχολεία σ’ ολόκληρη τη χώρα –μπροστά σ’ αυτό το παγκόσμιο επαναστατικό κύμα, ποιος θα τολμούσε να πει ότι ο Φερέρ πέθανε μάταια;

Αυτός ο θάνατος στο Montjuich –πόσο δραματικός ήταν, πόσο επιβλητικός, πόσο συγκίνησε την ανθρώπινη ψυχή! Περήφανος και όρθιος, με τα μάτια της ψυχής του στραμμένα προς το φως, ο Φρανσίσκο Φερέρ δεν χρειαζόταν παπάδες για να του δώσουν κουράγιο ούτε καταράστηκε κανένα φάντασμα επειδή τον εγκατέλειψε. Η επίγνωση ότι οι εκτελεστές του αντιπροσώπευαν μια ετοιμοθάνατη εποχή και ότι η δική του ήταν η ζωντανή αλήθεια τού κράτησε συντροφιά στις τελευταίες ηρωικές στιγμές.

Μια ετοιμοθάνατη εποχή και μια ζωντανή αλήθεια. Οι ζωντανοί θάβουν τους πεθαμένους.

______________________

Μετάφραση: Δημήτρης Κωνσταντίνου

______________________

1 Emma Goldman’s Anarchism and Other Essays. 2η Έκδοση, New York & London: Mother Earth Publishing Association, 1911. σσ. 151-172.

2 Ο βασικός ήρωας του ομώνυμου θεατρικού έργου του Χένρικ Ίψεν (1866) που πίστευε στο «όλα ή τίποτα». Στμ.

3 Ο βερβερικός, μουσουλμανικός λαός που ζει στο El-Rif στο βόρειο Μαρόκο. Στμ

4 Mother Earth, Δεκέμβριος 1909.

Advertisements

One response

  1. όμορφο!

    January 24, 2016 at 6:29 pm

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s