short stories about zero and infinity

Το Μοντέρνο Σχολείο και ο Φρανθίσκο Φερέρ

Η παρούσα δημοσίευση εντάσσεται σε μια ανίχνευση, κάτω από τον τίτλο “Ελευθεριακή Εκπαίδευση”, των προτάσεων που υπήρξαν ή που αυτή τη στιγμή επιχειρούνται διεθνώς, για τη διαμόρφωση μιας ελευθεριακής παιδείας που αναζητεί την απελευθέρωση της γνώσης.

“Σκοπεύσατε καλά φίλοι μου, δεν είσαστε υπεύθυνοι. Είμαι αθώος. Ζήτω το μοντέρνο σχολείο.”

Francisco Ferrer

Στις 13 Οκτωβρίου 1909 οι τελευταίες λέξεις του αναρχικού παιδαγωγού Francisco Ferrer προς το εκτελεστικό απόσπασμα προκάλεσαν ένα διεθνές κύμα οργής και συγκίνησης για την άδικη δολοφονία του μεγάλου Καταλανού μεταρρυθμιστή της εκπαίδευσης.

Ο Francisco Ferrer σ’ όλη την διάρκεια της παιδαγωγικής του πορείας, πάλεψε να αναδείξει την αξία της ολικής εκπαίδευσης, δίνοντας προτεραιότητα στην ελευθερία της συνείδησης και την αναζήτηση της αλήθειας. Ο ίδιος υποστήριζε πως: ο καθένας οφείλει να είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του. Να σκέφτεται ελεύθερα για να πράττει ελεύθερα.

Ο Francisco Ferrer γεννήθηκε στην Alella (Καταλανία) το 1859. Τα σχολικά του χρόνια ήταν διαποτισμένα από την αυστηρή πειθαρχία του παιδαγωγικού συστήματος της εποχής. Όταν αργότερα ρωτήθηκε από πού πήγαζαν οι ριζοσπαστικές παιδαγωγικές του θεωρίες, απάντησε πως: απλώς από το σχολείο των παιδικών μου χρόνων καθώς προσπαθούσα να πράξω το αντίθετο από ότι ήταν εκείνο.

Προς το τέλος του 19ου αιώνα αναπτύχθηκε έντονα το ενδιαφέρον του για τα εκπαιδευτικά ζητήματα. Αρχικά παρέδιδε μαθήματα Ισπανικών. Στο πλαίσιο των μαθημάτων γνώρισε την δεσποινίδα Ernestine Meunier η οποία εντυπωσιάστηκε με την παιδαγωγική θεωρία του. Αργότερα όταν το 1901 η Meunier πέθανε, κληροδότησε στον Ferrer κάποιες ιδιοκτησίες της και 12 χιλιάδες φράγκα ως ετήσιο εισόδημα για την ίδρυση του μοντέρνου σχολείου. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1901 το όραμα του Francisco Ferrer για την ίδρυση του μοντέρνου σχολείου γίνεται πραγματικότητα*.

Το μοντέρνο σχολείο βασίζονταν σε θεμελιώσεις αρχές όπως η συνεκπαίδευση των δυο φύλων, η συνεκπαίδευση των κοινωνικών τάξεων, η σχολική υγιεινή, η αυτοπειθαρχία, η άρνηση των εξετάσεων, η αυτονομία και η ελευθερία του παιδιού. Το αποτέλεσμα ήταν η ίδρυση του σχολείου να γίνει δεκτή με ενθουσιασμό από του κατοίκους της Βαρκελώνης. Πολύ γρήγορα η φήμη του μοντέρνου σχολείου εξαπλώθηκε και ο Ferrer θα γίνει το σύμβολο της ελευθεριακής εκπαίδευσης. Όπως θα τονιστεί το μοντέρνο σχολείο επί 8 χρόνια θα αποτελέσει το πιο εκπληκτικό πείραμα σοσιαλιστικής ιδεολογίας.

Ο Francisco Ferrer πάνω από όλα ήταν επαναστάτης. Το μοντέρνο σχολείο ήταν ένα σχολείο χειραφέτησης, όπου το παιδί εξασκείται στην κριτική ικανότητα που θα του αποφέρει την ελευθερία να απορρίπτει διαστρεβλωμένες αντιλήψεις της κυρίαρχης ιδεολογίας. Το σχέδιο όμως του Ferrer δεν εξαντλείται στον σχολικό τομέα. Επεκτείνεται σε ένα ευρύτερο κοινωνικοπολιτικό πεδίο. Ο Ferrer ιδρύει ένα εκδοτικό οίκο όπου τυπώνει επαναστατικά κείμενα, μπροσούρες, εκλαϊκευμένα επιστημονικά βιβλία και περιοδικά. Τις Κυριακές στο χώρο του σχολείου γίνονται διαλέξεις σε ενήλικες στο πνεύμα των λαϊκών πανεπιστημίων.

Ο αντικρατικός, αντιμιλιταριστικός και αντικληρικαλιστικός χαρακτήρας του σχολείου, ήταν επόμενο πως θα προκαλούσε αντιδράσεις στην συντηρητική Ισπανία των αρχών του 20ου αιώνα. Η πρώτη απόπειρα ενάντια στο μοντέρνο σχολείο, επετεύχθη το 1906 έπειτα από την απόπειρα δολοφονίας του βασιλικού ζεύγους της Ισπανίας, από τον Mateo Morrai ένα συνεργάτη του Ferrer. Ο Ferrer φυλακίστηκε και το μοντέρνο σχολείο έκλεισε. Ένα χρόνο αργότερα ο Ferrer αθωώνεται ελλείψει αποδεικτικών στοιχείων. Το μοντέρνο σχολείο όμως δεν θα ανοίξει ποτέ πια  τις πόρτες του.

Το 1909 φυλακίστηκε ξανά. Αυτή την φορά κατηγορείται με την σύμφωνη γνώμη του μητροπολίτη και όλων των ιεραρχών της Βαρκελώνης, ως υποκινητής της τραγικής εβδομάδας (Ιούλιος 1909). Έπειτα από μια δίκη παρωδία καταδικάζεται σε θάνατο. Στις 4 Οκτώβρη μέσα από την φυλακή γράφει:

Αγαπητοί μου Φίλοι, παρά την απόλυτη αθωότητά μου, ο εισαγγελέας απαίτησε να μου επιβληθεί η ποινή του θανάτου, με βάση τις καταγγελίες της αστυνομίας που με παρουσίαζαν ως τον ηγέτη των αναρχικών παγκοσμίως, εκείνον που καθοδηγεί τα εργατικά συνδικάτα της Γαλλίας, και με ενοχοποιούσαν για όλες τις συνομωσίες και όλες τις εξεγέρσεις παντού στον κόσμο, θεωρώντας ότι τα ταξίδια μου στο Λονδίνο και το Παρίσι δεν είχαν κανέναν άλλο σκοπό. Με τέτοια αισχρά ψέματα προσπαθούν να με σκοτώσουν.**

Παρά το διεθνές κύμα αλληλεγγύης ο Ferrer οδηγείται στο εκτελεστικό απόσπασμα στις 13 Οκτωβρίου 1909. Η δολοφονία του Ferrer είναι σαφές πως στόχευε στην αναστολή των όλο και διαδεδομένων ριζοσπαστικών θεωριών του. Σήμερα ύστερα από την ευρεία διάδοση της φήμης του Ferrer μπορούμε να πούμε πως η συντηρητική τάξη της Ισπανίας πέτυχε το αντίθετο από αυτό που αποσκοπούσε. Άλλωστε όπως έγραψε η Emma Goldman: η παιδαγωγική αλήθεια του Ferrer παραμένει ζωντανή, ενώ η εποχή των δήμιών του έχει παρέλθει οριστικά***.

* Houssaye, J (επιμ.). (2000). Δεκαπέντε παιδαγωγοί: σταθμοί στην ιστορία της παιδαγωγικής σκέψης. Αθήνα: Μεταίχμιο. σ. 107

** Goldman, E. (2008). Η ζωή του Francisco Ferrer και το μοντέρνο σχολείο. Νυχτεγερσία. (Πανεπιστήμιο της Βαρβαρότητας μεταφρ.). σ. 33

***  http://dwardmac.pitzer.edu/ANARCHIST_ARCHIVES/goldman/aando/ferrer.html

(απ’ το κείμενο για την Ελευθεριακή Παιδεία της Αυτόνομης Συλλογικότητας Φοιτητών Πανεπιστημίου Θεσσαλίας)

Το ντοκιμαντέρ “Ζήτω το Μοντέρνο Σχολείο” παρακολουθεί, εξιστορεί τη ζωή και το έργο του Φερέρ, το έργο του οποίου έως και σήμερα θεωρείται ως ένα από τα θεμέλια της ελευθεριακής εκπαίδευσης.

Η παρούσα δημοσίευση εντάσσεται σε μια ανίχνευση των προτάσεων (Education – the other side of the river) που υπήρξαν ή που αυτή τη στιγμή επιχειρούνται διεθνώς, για τη διαμόρφωση μιας παιδείας που αναζητεί την απελευθέρωση της γνώσης.

Στο ιστολόγιο ‘Αυθόρμητες Μεταβολές’ μπορείτε να διαβάσετε το “Viva la Escuela Moderna“,


Η ενεργοποίηση των ελληνικών υποτίτλων γίνεται ρυθμίζοντας το στοιχείο ελέγχου υποτίτλων κάτω δεξιά.

«’Εχω σκοπό να ιδρύσω στην πόλη σας ένα σχολείο χειραφέτησης,
που θα έχει σαν στόχο να βγάλει από τα κεφάλια των ανθρώπων ό,τι τους διχάζει 
(θρησκεία, ψεύτικες ιδέες για την ιδιοκτησία, την πατρίδα, την οικογένεια κλπ), 
για να κατακτήσουν την ελευθερία και να ζήσουν πολλαπλές ζωές σε μια ζωή».

Fransisco Ferrer i Guardia

Ελευθεριακά σχολεία

Η λειτουργία των ελευθεριακών σχολείων βασίστηκε στο σεβασμό στη σωματική, πνευματική και ηθική θέληση του παιδιού, στην ορθολογική διδασκαλία και την απαλλαγλη από δογματισμούς, στο ξεπέρασμα των αντιλήψεων που διαχωρίζουν τους ανθρώπους μεταξύ τους και τους απομακρύνουν από τη φύση, καθώς και στην κατάργηση του ρόλου του δασκάλου ως καθοδηγητή και την επαρκειάτου ως απλού βοηθού των επιθυμιών και των αποφάσεων που το παιδί έχει πάρει.

Στα σχολεία αυτά,οι βαθμοί , οι τιμωρίες, ο εξαναγκασμός, η πειθαρχία αλλά ακόμη και η επιβράβευση δεν είχαν θέση.

Αν και βασισμένα στις αναρχικές αξίες, ποτέ σε αυτά δεν διδάχτηκαν τα βιβλία των θεωρητικών του αναρχισμού, αφού προείχε η επιλογή του ίδιου του παιδιού για τη ζωή του.

Οι εκπαιδευτικές προϋποθέσεις για το ελευθεριακό σχολείο, σύμφωνα με τον F. Ferrer, είναι σαφείς:

μια διδασκαλία ορθολογιστική και επιστημονική, μια διδασκαλία που θέλει την εκπαίδευση να είναι αποφασιστικό στοιχείο της κοινωνικής επανάστασης, απόλυτη άρνηση της θρησκευτικής διδασκαλίας, μια απόλυτη άρνηση κάθε επέμβασης του κράτους στην εκπαίδευση και τη μόρφωση, πίστη στην αξία της συνεκπαίδευσης των φυλών και των κοινωνικών τάξεων σ’ ένα εκπαιδευτικό σύστημα μεικτής διδασκαλίας και όχι ταξικής.

Η πραγματοποίησή τους

Το Μοντέρνο Σχολείο, όπως στην αρχή ονομάστηκε, ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα και σε μια μικρή έκταση στη Γαλλία και δημιουργός του ήταν η Louiz Michel που προσπαθούσε έτσι να αντιδράσει στην αστική εκπαίδευση. Λόγω της συμμετοχής της στους κοινωνικούς αγώνες και των διωξεών της, το σχολείο σύντομα έκλεισε.

Είχε γίνει όμως ο σπόρος για τα πολλά παρόμοια σχολεία που άνθισαν σε όλη τη Γαλλία με σημαντικότερα αυτά της Mantled Verne, το Σαμπουί του Paul Robin και την «κυψέλη» (la ruche) του Sebastian Faur.

To Σεπτέμβριο του 1901 ο Francisco Ferrer, διαθέτοντας τις εμπειρίες από την παραμονή του ως δάσκαλος στο Παρίσι, ιδρύει το «Μοντέρνο Σχολείο» (la escuela moderna) στη Βαρκελώνη. Με μια αρχική τάξη 30 παιδιών (12 κοριτσιών και 18 αγοριών) βρέθηκε το σχολείο σε 10 μήνες να έχει διπλασιάσει τους μαθητές του και στα επόμενα λίγα χρόνια να ιδρυθούν στην Ισπανία (κυρίως στην Καταλονία) 50 νέα σχολεία βασισμένα στις αρχές του Μοντέρνου Σχολείου.

Η ανάπτυξη των Μοντέρνων Σχολείων έστρεψε τους κληρικούς και το ισπανικό κράτος εναντίον του F.Ferrer, τον οποίο θεώρησαν επικίνδυνο και όχι άδικα. Μέσα σε 8 χρόνια, από το 1901 μέχρι το 1909,είχε οργανώσει στην Ισπανία 109 σχολεία και είχε παρακινήσει τα φιλελεύθερα στοχεία της χώρας να οργανώσουν άλλα 308 σχολέια. Παράλληλα, εξοπλίζει ένα σύγχρονο τυπογραφείο και διαδίδει 150000 βιβλία με επιστημονικές εργασίες για τα σχολεία,εκδίδει περιοδικά,ιδρύει μια σχολή για να προμηθεύει με δασκάλους τα σχολεία,ενώ αυτά διατίθενται τις απογευματινές ώρες για την εκπαίδευση των αναλφάβητων εργατών (που αποτελούν τα 2/3 του πληθυσμού) και για τις συνελεύσεις τους. Ο F. Ferrer μετά από πολλές διώξεις κατηγορείται για συμμετοχή σε εξέγερση και εκτελείται το 1909.

Ο θανατός του δημιουργεί κύμα αλληλεγγύης σε πολλές χώρες και στην Αμερική ξεκινάει, εμπνευσμένο από αυτόν, κίνημα ελευθεριακών σχολείων μεχρι και το 1958.

 (από το Ημερολόγιο των Ουτοπιών 2003, εκδ.Μαύρη Γάτα)

Advertisements

2 responses

  1. Το πιο συκλονιστικό απ’ όλα, είναι διαβάζοντας κάτι τέτοιο, σκεπτόμενος του πόσοι άνθρωποι έχουν δώσει την ζωή τους ή έχουν αγωνιστεί πολύ για να υπάρξει μια σωστή εκπαίδευση (γιατί είναι γνωστό πως το μέλλον ανήκει στους νέους και η σωστή, ανεπηρέαστη εκπαίδευση θα διαμορφώσει αξιόλογους νέους και κατ’ επέκταση θα εξασφαλίσει ένα καλύτερο μέλλον)- όποιο όνομα και αν της δίνεται- να κοιτάς τριγύρω και να βλέπεις να μπερδεύονται η παιδεία, η εκπαίδευση και η στείρα γνώση σε προτάσεις που αφορούν το μέλλον. Συγκλονιστικό είπα; Προσθέτω και στενάχωρο.
    Καλό απόγευμα! :)

    March 28, 2013 at 4:54 pm

    • ευχαριστώ, DQ

      απ’ τη μεριά μου θα έλεγα πως το πιο συγκλονιστικό απ’ όλα είναι πως όταν παρακολουθήσει κανείς το “Μοντέρνο Σχολείο του Φερέρ”, όσο και εκείνο για την “Απαγορευμένη Εκπαίδευση“, θα αναζητήσει μια νέα αξιολόγηση της καθημερινότητας, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό πεδίο

      και δεν είναι αυτοί, μόνον, που έδωσαν τη ζωή τους για μια παιδεία προσανατολισμένη στη πνευματική ανεξαρτησία, είναι και όσοι σήμερα επιχειρούν πάνω σε ανάλογα συν-εκπαιδευτικά μοντέλα, με απτά, χειροπιαστά αποτελέσματα παράγοντας μια βιωμένη και απελευθερωτική γνωστική εμπειρία

      συγκλονιστικό είπα; προσθέτω κι αισιόδοξο

      March 28, 2013 at 10:02 pm

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s